Bójka i pobicie to jedne z najczęściej spotykanych przestępstw w praktyce prawa karnego, a jednocześnie jedne z najbardziej problematycznych z punktu widzenia odpowiedzialności karnej. W sprawach tego rodzaju regularnie pojawiają się pytania, czy doszło do bójki czy pobicia, kto ponosi odpowiedzialność karną i czy każda osoba biorąca udział w zdarzeniu odpowiada w takim samym zakresie.
Jako adwokat zajmujący się sprawami karnymi często spotykam się z sytuacjami, w których okoliczności zdarzenia są niejednoznaczne, a relacje uczestników wzajemnie się wykluczają. W tym artykule wyjaśniam, jak prawo karne rozróżnia bójkę i pobicie. Jakie są konsekwencje karne obu czynów oraz na co zwracają uwagę sądy przy ocenie odpowiedzialności sprawcy. To wiedza istotna zarówno dla osób pokrzywdzonych, jak i tych, którym postawiono zarzuty w związku z udziałem w zdarzeniu.
Bójka polega na wzajemnej agresji kilku osób (co najmniej trzech), które jednocześnie atakują się nawzajem. Natomiast pobicie to sytuacja, w której co najmniej dwie osoby napadają na konkretną ofiarę.
Kluczowa różnica sprowadza się więc do tego, czy mamy do czynienia z wzajemnym starciem, czy z jednostronnym atakiem. To rozróżnienie ma bezpośredni wpływ na ocenę prawną zdarzenia i odpowiedzialność karną jego uczestników.
W języku potocznym, pojęcia bójki i pobicia są często używane zamiennie. Warto mieć jednak świadomość, że na gruncie prawa karnego terminy te nie oznaczają jednak tego samego. Ustawodawca rozróżnia te dwa zdarzenia, przypisując im odmienny charakter prawny.
Choć w obu przypadkach mamy do czynienia z użyciem przemocy i naruszeniem nietykalności cielesnej, to różnice między bójką a pobiciem dotyczą przede wszystkim sposobu udziału poszczególnych osób w zdarzeniu oraz relacji między sprawcami a osobą pokrzywdzoną.
Bójka w rozumieniu kodeksu karnego to zdarzenie, w którym co najmniej trzy osoby biorą udział w wzajemnej, aktywnej napaści. Czyli każda z nich jest jednocześnie napastnikiem i osobą atakowaną. Charakterystyczna jest tu „wzajemność” działań bowiem uczestnicy zadają ciosy i bronią się nawzajem. Odpowiedzialność karna nie jest uzależniona od ustalenia, kto zadał konkretny cios, lecz od samego udziału w bójce zagrażającej życiu lub zdrowiu jej uczestników.
Pobicie to takie zdarzenie, w którym biorą udział także co najmniej trzy osoby, ale można wyodrębnić stronę atakującą i broniącą się. W tym przypadku występuje wyraźny podział na sprawców przestępstwa i osobę pokrzywdzoną. Osoba pobita nie odpowiada karnie, nawet jeśli próbowała się bronić o ile jej działania miały charakter obronny, a nie odwetowy. Ustawodawca penalizuje tylko udział w takim pobiciu, w którym następuje bezpośrednie narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.
„Dla zaistnienia przestępstwa pobicia istotna jest liczba osób biorących udział w zdarzeniu. Wystarczającym dla jego uznania jest udział minimum trzech osób, z których dwie w sposób aktywny atakują pozostałą osobę uwidaczniając w ten sposób przewagę siły nad osobą broniącą się.” (II K 138/18 – wyrok z uzasadnieniem Sąd Rejonowy w Sopocie z 2018-07-18)
O kwalifikacji, czy dane zdarzenie zostanie potraktowane jako bójka czy pobicie, decydują przede wszystkim okoliczności faktyczne oraz sposób zachowania uczestników. Zarówno w bójce jak i pobiciu uczestniczą co najmniej 3 osoby.
Z bójką mamy do czynienia wtedy, każda z osób uczestniczących w starciu występuje jednocześnie w roli atakującego i broniącego się. Przykładem bójki np. są tzw. ustawki huligańskie albo bójki w barach (co często widzimy na amerykańskich filmach). Pobicie natomiast występuje w sytuacji, gdy co najmniej dwie osoby dopuszczają się przemocy wobec konkretnej osoby, która nie uczestniczy w agresji, a jedynie staje się jej ofiarą.
W praktyce istotne znaczenie ma także to, czy działania osoby zaatakowanej miały jedynie charakter obronny, czy też przerodziły się w aktywny udział w agresji. Granica między bójką a pobiciem bywa płynna, dlatego każda sprawa wymaga indywidualnej i wnikliwej oceny.
Co do zasady nie można jednocześnie odpowiadać karnie za bójkę i pobicie w ramach tego samego zdarzenia, ponieważ są to odmienne formy zachowań opartych na innych założeniach. Bójka zakłada wzajemność agresji pomiędzy uczestnikami, natomiast pobicie opiera się na jednostronnym ataku na ofiarę.
W praktyce możliwe jest jednak, że w trakcie jednego zajścia różne osoby poniosą odpowiedzialność na różnych podstawach. Przykładowo część uczestników może odpowiadać za udział w bójce, a inne osoby za pobicie, jeśli ich zachowanie miało charakter odrębnego, jednostronnego ataku. Ostateczna kwalifikacja prawna zawsze zależy od dokładnej analizy przebiegu zdarzenia.
Odpowiedzialność karna za bójkę i pobicie została uregulowana w przepisach Kodeksu karnego, w szczególności w art. 158 i 159 k.k. Przepisy te penalizują udział w bójce lub pobiciu, jeżeli zdarzenie stwarzało zagrożenie dla życia lub zdrowia uczestników albo osoby pokrzywdzonej.
Zakres odpowiedzialności karnej zależy m.in. od skutków zdarzenia, liczby uczestników oraz użytych narzędzi. W zależności od tego czy w wyniku pobicia dochodzi do narażenia na lekki, średni czy też ciężki uszczerbek na zdrowiu czy też do narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia ustawodawca przewiduje surowsze konsekwencje karne.
Szczegółowy wymiar odpowiedzialności każdorazowo oceniany jest przez sąd na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.
Udział w bójce, która stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia człowieka, jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli jednak w wyniku bójki dojdzie do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, odpowiedzialność karna jest surowsza i może skutkować karą pozbawienia wolności od 1 roku do 10 lat.
Najpoważniejsze konsekwencje grożą w sytuacji, gdy następstwem bójki jest śmierć człowieka. Wówczas sąd może orzec karę pozbawienia wolności od 2 do 15 lat (art. 158 §3 k.k.).
Konsekwencje prawne pobicia zależą przede wszystkim od skutków zdrowotnych, jakie poniosła osoba pokrzywdzona. W przypadku spowodowania u osoby pokrzywdzonej lekkiego i średniego uszczerbku na zdrowiu (np. siniaki, krótkotrwałe naruszenie czynności narządu ciała) odpowiedzialność karna najczęściej wynika z art. 158 § 1 k.k. i zagrożona jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
W przypadku zaś pobicia powodującego ciężki uszczerbek na zdrowiu (np. trwałe kalectwo) wiąże się z odpowiedzialnością z art. 158 §2 k.k. i zagrożone jest karą od roku do 10 lat pozbawienia wolności.
Kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
W przypadku przestępstw takich jak bójka i pobicie odpowiedzialność karna w dużej mierze zależy od skutków, jakie zdarzenie wywołało dla jego uczestników lub ofiary. Zgodnie z Kodeksem karnym, kluczowe znaczenie ma tu przede wszystkim rozmiar doznanego uszczerbku na zdrowiu.
Co do zasady, już sam udział w bójce lub pobiciu może rodzić odpowiedzialność karną, nawet jeśli nikt nie odniósł poważniejszych obrażeń. Przestępstwo udziału w bójce lub pobiciu jest bowiem przestępstwem skutkowym. Jego skutkiem jest narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub nastąpienia skutku w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (o jakim mowa w art. 156 § 1 k.k.) lub średniego naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia (o jakim mowa w art. 157 § 1 k.k.).
Tak, nieumyślne spowodowanie obrażeń również podlega karze. Podstawą odpowiedzialności karnej za nieumyślne spowodowanie obrażeń ciała jest art. 157 § 3 Kodeksu karnego. Przepis ten penalizuje sytuacje, w których sprawca działając nieumyślnie doprowadza do naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego powyżej 7 dni.
Nieumyślność oznacza, że sprawca albo przewidywał możliwość spowodowania obrażeń, lecz bezpodstawnie przypuszczał, że do nich nie dojdzie (lekkomyślność), albo nie przewidywał takiej możliwości, choć mógł i powinien ją przewidzieć (niedbalstwo).
Co do zasady czynny udział w bójce wyklucza powoływanie się na obronę konieczną, ponieważ bójka polega na wzajemnym, co najmniej dwustronnym ataku jej uczestników. Osoba, która decyduje się na aktywne uczestnictwo w zajściu, sama przyjmuje rolę napastnika.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba obecna przy bójce automatycznie ponosi odpowiedzialność karną. Jeżeli dana osoba nie przystępuje do bójki dobrowolnie, a jej działania ograniczają się wyłącznie do odpierania bezpośredniego i bezprawnego ataku, możliwe jest zakwalifikowanie jej zachowania jako obrony koniecznej. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji nagłego, jednostronnego ataku, w którym reakcja ma charakter ochronny, a nie odwetowy.
Dlatego też podstawowe znaczenie będzie miało prawidłowe ustalenie, jaki był początek zajścia, w tym w szczególności, kto, kogo i w jakim celu zaatakował. Okoliczności te decydują o tym, czy dana osoba była napastnikiem, uczestnikiem bójki, czy też jedynie broniła się przed agresją.
Granica między obroną konieczną a przestępstwem jest jedną z najtrudniejszych do wyznaczenia w praktyce prawa karnego, zwłaszcza w sprawach dotyczących bójek i pobić. Zasadniczym kryterium oceny jest to, czy działanie danej osoby miało na celu odparcie bezpośredniego, bezprawnego ataku, czy też stanowiło już formę odwetu lub kontynuację agresji.
Obrona konieczna przysługuje osobie napadniętej i obejmuje prawo do skutecznej obrony. Oznacza to, że sam fakt uzyskania przewagi nad napastnikiem nie pozbawia jeszcze statusu osoby broniącej się. Dopiero w sytuacji, gdy atak już ustał, a pierwotnie napadnięta osoba zaczyna atakować pokonanego przeciwnika w celu wywarcia zemsty, dochodzi do zmiany ról. Wówczas broniący się staje się napastnikiem, a jego zachowanie może zostać zakwalifikowane jako przestępstwo.
Osoby zaatakowane w ramach pobicia nie ponoszą odpowiedzialności karnej za naruszenie nietykalności cielesnej ani za obrażenia wyrządzone napastnikom, o ile ich działania mieszczą się w granicach obrony koniecznej. Odmiennie oceniana jest sytuacja uczestników bójki. Co do zasady nie mogą oni powoływać się na obronę konieczną, ponieważ każdy z nich znajduje się jednocześnie w roli napastnika i osoby napadniętej.
Wyjątkiem są przypadki, w których uczestnik bójki odstąpił od czynnego udziału, a następnie stał się obiektem wyodrębnionego, bezprawnego ataku. W takiej sytuacji, podejmując działania wyłącznie w celu jego odparcia, może on skutecznie powołać się na obronę konieczną. Za działanie w granicach tej instytucji uznaje się również interwencję zmierzającą do położenia kresu bijatyce, a także obronę osoby niezdolnej do dalszego udziału w bójce lub odciąganej od dalszej agresji.
Przekroczenie granic obrony koniecznej przy pobiciu lub bójce może podlegać odpowiedzialności karnej. Polskie prawo karne przewiduje w tym zakresie jednak istotne wyjątki.
Jeżeli sprawca przekracza granice obrony koniecznej, np. poprzez zastosowanie sposobu obrony niewspółmiernego do niebezpieczeństwa lub kontynuuje działania po ustaniu ataku to sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.
W szczególnych przypadkach sąd może nawet od kary odstąpić. Oznacza to, że choć czyn pozostaje bezprawny, ustawodawca dopuszcza łagodniejsze potraktowanie osoby wykraczającej poza obronę konieczną przy bójce.
W prawie karnym funkcjonuje również przepis zgodnie z którym nie podlega karze ten, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami. Przepis ten uwzględnia naturalne reakcje psychiczne osoby zaatakowanej, zwłaszcza w sytuacjach nagłych i dynamicznych, takich jak pobicie czy brutalna agresja podczas bójki.
W praktyce oznacza to, że nie każde przekroczenie granic obrony koniecznej prowadzi do skazania. Każdorazowo sąd bada m.in. intensywność ataku, czas jego trwania, sposób obrony oraz stan emocjonalny osoby broniącej się.
Przyłączenie się do bójki grozi odpowiedzialnością karną jeżeli aktywnie włączasz się do starcia w celu pomocy jednemu z uczestników. Aktywne wsparcie oznacza tutaj atakowanie jednej ze stron i zadawanie ciosów. Nawet jeżeli nie miałeś początkowo intencji uczestniczenia w konflikcie.
Jak uznaje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego: nie działa w obronie koniecznej ten, kto włącza się do bójki w celu przyjścia z pomocą jednemu z jej uczestników, bo w ten sposób powiększa krąg bijących się osób, potęgując tym samym niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia uczestników zajścia lub znajdujących się w pobliżu osób. Celem takiej interwencji jest interes konkretnego uczestnika bójki, a nie […] przywrócenie porządku i spokoju publicznego. (Sąd Najwyższy w wyroku z 2.04.2009 r., IV KK 397/08, LEX nr 491546).
Zgodnie natomiast z innym orzeczeniem, (Wyrok Sądu Najwyższego, IV KR 119/71) osoba postronna, która nie angażując się po stronie któregokolwiek z biorących udział w bójce, a więc nie będąc jej uczestnikiem, stara się jej zapobiec w jakikolwiek sposób (np. przez rozdzielenie bijących się, odebranie im niebezpiecznych narzędzi, rozpędzenie ich itd.), działa w obronie koniecznej.
Postępowanie karne w sprawach dotyczących bójki lub pobicia odbywa się według ogólnych zasad prawa karnego, ale z uwzględnieniem specyfiki takich przestępstw. Można je podzielić na kilka etapów.
Postępowanie przy pobiciu lub bójce zwykle rozpoczyna się od zgłoszenia zdarzenia na policję lub prokuraturę przez pokrzywdzonego lub świadka. Policja przeprowadza wówczas czynności wyjaśniające, w tym odbiera zgłoszenie od świadka/pokrzywdzonego. Następnie przesłuchuje innych świadków. Przeprowadza również oględziny miejsca zdarzenia oraz zabezpiecza dowody, np. zdjęć obrażeń czy nagrań wideo monitoringu.
Ten etap rozpoczyna się formalmym wszczęciem postępowania przygotowawczego w postaci dochodzenia lub śledztwa. Na tym etapie prokuratura gromadzi dowody, sporządza opinie biegłych (np. lekarskie określające rozmiar obrażeń), a także podejmuje decyzje o przedstawieniu zarzutów podejrzanym.
W sprawach o bójkę lub pobicie często analizuje się m.in. kto był inicjatorem zajścia, kto uczestniczył dobrowolnie, a kto działał w obronie koniecznej. Jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala na uzasadnione przypisanie odpowiedzialności, prokurator kieruje do sądu akt oskarżenia. W przypadku wątpliwości lub niewystarczających dowodów sprawę można umorzyć.
Postępowanie sądowe w sprawach o bójkę lub pobicie rozpoczyna się od odczytania aktu oskarżenia. W dalszej kolejności Sąd bada okoliczności sprawy i proceduje wg kodeksowej kolejności. Najpierw oskarżeni mają prawo wyjaśniać. Następnie słuchany jest pokrzywdzony oraz świadkowie, ewentualnie biegli. Istotne znaczenie ma tu rekonstrukcja przebiegu zdarzenia – w tym moment rozpoczęcia bójki, zachowanie poszczególnych uczestników oraz ewentualne przekroczenie granic obrony koniecznej. Na tej podstawie sąd kwalifikuje czyn, ustala odpowiedzialność i wymierza karę.
Po wydaniu wyroku możliwe jest złożenie apelacji. Wyrok prawomocny jest podstawą do wykonania kary, np. grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności, w zależności od wagi czynu i skutków dla ofiary.
W sprawach o pobicie kluczowe jest wszechstronne udokumentowanie zdarzenia. Najczęściej wykorzystywane dowody to:
Zeznania świadków w sprawach o bójkę lub pobicie są bardzo ważnym źródłem informacji, jednakże nie muszą być konieczne do ustalenia odpowiedzialności karnej sprawców. Zeznania postronnych pomagają ustalić przebieg zdarzenia, wskazać inicjatora ataku, rolę poszczególnych uczestników oraz rodzaj i zakres obrażeń pokrzywdzonych. Dzięki nim możliwa jest dokładna rekonstrukcja zajścia i prawidłowa kwalifikacja prawna czynu.
Jednocześnie zeznania innych osób nie są jedynym dowodem w postępowaniu karnym. Prokuratura i sąd mogą na podstawie pozostałych dowodów przesądzić o winie i o sprawstwie konkretnej osoby. Inne równie istotne materiały dowodowe, to:
Opinia biegłego lekarza w sprawach o bójkę lub pobicie ma kluczowe znaczenie dla prawidłowej kwalifikacji prawnej czynu. Umożliwia ona ustalenie rozmiaru doznanej przez pokrzywdzonego szkody, co ma znaczenie dla odpowiedzialności sprawcy.
Lekarz ocenia: rodzaj i charakter obrażeń (np. czy doszło do naruszenia czynności narządu ciała, rozstroju zdrowia czy ciężkiego uszczerbku na zdrowiu), czas trwania rozstroju zdrowia (istotny przy kwalifikacji czynu jako lżejszego lub cięższego przestępstwa), związek przyczynowy między działaniem sprawcy a skutkami dla pokrzywdzonego czy też trwałość lub następstwa obrażeń, które mogą wpływać na wymiar kary.
Opinie biegłych są również istotne przy ustalaniu granic obrony koniecznej. Pozwalają ocenić, czy działania sprawcy były proporcjonalne do ataku i jakie faktyczne szkody wyrządził.
W praktyce opinia biegłego lekarza często stanowi kluczowy dowód w procesie sądowym, umożliwiając obiektywną ocenę skutków zdarzenia niezależnie od subiektywnych relacji uczestników i świadków.
Nagranie wideo może być ważnym dowodem w sprawach o pobicie, ale samo w sobie zwykle nie wystarcza do pełnego udowodnienia przestępstwa. Sąd ocenia każdy dowód w kontekście całokształtu materiału dowodowego, dlatego nagranie jest zwykle uzupełniane innymi dowodami, takimi jak zeznania świadków, dokumentacja medyczna czy opinie biegłych.
Nagranie może pokazywać przebieg zdarzenia, zachowanie uczestników i moment zadania ciosów, ale często nie pozwala na jednoznaczne ustalenie: kto był inicjatorem, kto działał w obronie koniecznej, ani dokładnego rozmiaru obrażeń. Dlatego w praktyce nagranie wideo jest dowodem pomocniczym, który wzmacnia inne dowody, ale nie zastępuje pełnej analizy całego materiału dowodowego.
Osoba poniżej 17 roku życia, która bierze udział w pobiciu lub bójce, teoretycznie może być pociągnięta do odpowiedzialności karnej, ale w praktyce stosuje się wobec niej specjalne środki przewidziane dla nieletnich. Zamiast kary pozbawienia wolności, sąd może zdecydować o zastosowaniu środków wychowawczych, leczniczych lub poprawczych, jeśli przemawiają za tym okoliczności sprawy.
Przy podejmowaniu decyzji uwzględnia się przede wszystkim:
Dodatkowo, osoby, które ukończyły 15 lat, w pewnych sytuacjach mogą odpowiadać według ogólnych zasad Kodeksu karnego, jeśli popełniły przestępstwo wymienione w art. 10 § 2 k.k., np. spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, które może wynikać z pobicia.
Nie oznacza to jednak automatycznej odpowiedzialności karnej. Kara według Kodeksu karnego będzie stosowana tylko wtedy, gdy wcześniejsze środki wychowawcze lub poprawcze okazały się nieskuteczne, a okoliczności sprawy i rozwój sprawcy wskazują, że wymagane jest stosowanie pełnej odpowiedzialności karnej.
W przypadku nieletnich, którzy popełnili czyny karalne w wieku od 13 do 17 lat, znaczenie mają przede wszystkim przepisy Ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, a nie bezpośrednio Kodeks karny.
Oznacza to, że udział w bójce lub pobiciu zwykle skutkuje orzeczeniem środków wychowawczych, środka leczniczego lub środka poprawczego.
Środki wychowawcze mają na celu przede wszystkim edukację i wychowanie sprawcy. Sąd stara się ustalić, jakie działania mogą pomóc nieletniemu w uniknięciu podobnych zachowań w przyszłości. W praktyce mogą to być m.in.:
Środek leczniczy stosuje się w sytuacjach, gdy u nieletniego stwierdzono chorobę psychiczną lub uzależnienie – może to skutkować umieszczeniem w zakładzie leczniczym.
Najbardziej restrykcyjnym rozwiązaniem jest środek poprawczy, czyli umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym. Oznacza to izolację od społeczeństwa przy jednoczesnym objęciu intensywnym programem wychowawczym i resocjalizacyjnym.
Osoby, które stały się ofiarą pobicia, mają prawo domagać się odszkodowania i zadośćuczynienia na drodze cywilnej. Prawo to wynika z kodeksu cywilnego, który przewiduje ochronę dóbr osobistych i prawo do naprawienia szkody (odpowiedzialność deliktowa).
Pokrzywdzony może domagać się:
W praktyce jednakże, zamiast wytaczać osobne postępowanie cywilne lepiej jest złożyć wniosek o naprawienie szkody/nawiązkę w postępowaniu karnym. Wówczas można uzyskać rekompensatę już w toku postępowania karnego zamiast wytaczać osobną sprawę cywilną, co zaoszczędzi czas oraz koszty.
W obliczu prawomocnego skazania sprawcy za przestępstwo pobicia ważne jest ponadto, aby zgromadzić odpowiednie dowody m.in.: takie jak dokumentacja medyczna potwierdzająca rozmiar obrażeń fizycznych oraz uszczerbek psychiczny, rachunki i faktury za leczenie lub rehabilitację a także zeznania świadków potwierdzających wpływ pobicia na codzienne funkcjonowanie pokrzywdzonego.
Nasza kancelaria reprezentując pokrzywdzonych od początku otacza ich opieką. Pokrzywdzeni otrzymują jasne instrukcje i wytyczne w zakresie dokumentów niezbędnych do uzyskania jak najwyższego odszkodowania podczas procesu karnego.
Sprawca pobicia, który został uznany za winnego może zostać zobowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu, zarówno w ramach postępowania karnego, jak i cywilnego.
W postępowaniu karnym sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie na wniosek pokrzywdzonego orzeka o obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody. Sąd wówczas przyznaje odszkodowanie za poniesione koszty leczenia, rehabilitacji, utracone dochody czy uszkodzone mienie, a także zadośćuczynienie za doznaną krzywdę psychiczną lub fizyczną.
Jeżeli pokrzywdzony nie zgłosi roszczenia w postępowaniu karnym lub chce je dochodzić niezależnie, może wnieść pozew cywilny. Jest to zdecydowanie nierekomendowana przez nas ścieżka. Wówczas jednakże sąd cywilny ocenia odpowiedzialność sprawcy i ustala wysokość odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie zgromadzonych dowodów, takich jak dokumentacja medyczna, opinie biegłych, zeznania świadków, zdjęcia i nagrania, a także rachunki i faktury potwierdzające poniesione koszty. Droga cywilna jest jednakże kosztowna i czasochłonna. Powód w postępowaniu cywilnym musi wskazać konkretną kwotę, udowodnić jej zasadność, a także uiścić opłatę sądową od pozwu cywilnego lub prosić sąd o zwolnienie od kosztów. Zdecydowanie prostsza jest droga karna która wymaga od nas w zasadzie zgłoszenia roszczenia oraz przedstawienia odpowiednich dokumentów. W sądzie karnym nikt nie będzie wymagał od Ciebie uiszczenia opłaty sądowej przy zgłoszeniu roszczenia.
Udział w bójce nie zawsze skutkuje odpowiedzialnością karną. Kluczowe znaczenie ma tu rola uczestnika w zdarzeniu oraz okoliczności, w jakich doszło do bójki. W polskim prawie karnym uczestnictwo w bójce samo w sobie może rodzić odpowiedzialność, ale nie dotyczy to osób, które działały wyłącznie w obronie koniecznej lub odstąpiły od czynnego udziału, a następnie zostały zaatakowane przez pozostałych uczestników.
W praktyce sąd dokładnie bada kto był inicjatorem bójki, kto działał w roli napastnika, a kto w roli osoby broniącej się, oraz czy użyte środki były proporcjonalne do zagrożenia. Uczestnicy, którzy dobrowolnie włączyli się w bójkę i przyczynili się do eskalacji przemocy, zazwyczaj ponoszą odpowiedzialność karną, natomiast osoby broniące się w granicach obrony koniecznej lub podejmujące działania mające na celu zakończenie bójki mogą skutecznie uniknąć karalności.
Sam udział w bójce lub pobiciu nie zawsze oznacza automatyczną odpowiedzialność karną. Jednakże może rodzić konsekwencje prawne nawet wtedy, gdy nie zadano żadnego ciosu. W polskim prawie karnym ważne jest, czy dana osoba dobrowolnie włączyła się w eskalację przemocy.
Jeżeli uczestniczyłeś w pobiciu/bójce, ale nie uderzyłeś nikogo, sąd będzie oceniał m.in.: Twoją rolę w zajściu, zachowanie wobec innych uczestników oraz ewentualne działania mające na celu zakończenie bójki. Osoba, która nie przyczyniła się do zadania obrażeń i nie prowokowała ataku, może uniknąć odpowiedzialności karnej lub zostać potraktowana łagodniej, zwłaszcza jeśli wykazała się postawą obronną lub próbowała powstrzymać zdarzenie.
Zgodnie z orzecznictwem: „Dla bytu przestępstwa pobicia z art. 158 k.k. nie ma znaczenia, czy każdy z uczestników zadawał uderzenia bądź kopnięcia ofierze, ani też jakie konkretnie razy zadawał. Wystarczy świadome połączenie działania jednego ze sprawców z działaniem drugiego człowieka lub większej grupy osób przeciwko innemu człowiekowi lub grupie osób. Obecność każdego uczestnika pobicia zwiększa przewagę napastników i przez to ułatwia im dokonanie pobicia, a wzmaga niebezpieczeństwo nastąpienia skutków w zdrowiu ofiar.” (III K 121/20 wyrok Sąd Okręgowy we Wrocławiu z 2020-08-18)
Pobicie popełnione w stanie afektu lub pod wpływem alkoholu nie zwalnia sprawcy z odpowiedzialności karnej, choć może mieć wpływ na ocenę okoliczności czynu. W polskim prawie karnym stan nietrzeźwości czy silne wzburzenie emocjonalne nie stanowią okoliczności wyłączającej winę, a więc nie powodują automatycznego uniewinnienia.
Jednak sąd może wziąć pod uwagę silne wzburzenie usprawiedliwione okolicznościami zamachu lub chwilową utratę panowania nad sobą przy ocenie wymiaru kary. Przepisy przewidują możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary w sytuacjach, gdy sprawca działał pod wpływem silnych emocji.
Popełnienie przestępstwa pobicia pod wpływem alkoholu częściej może przyczynić się do zaostrzenia wymiaru kary choć czasem może ją złagodzić, jeśli działanie sprawcy wynikało z usprawiedliwionego wzburzenia, np. w reakcji na prowokację, co sąd ocenia indywidualnie.
Tak, stnieje możliwość uniknięcia wyroku skazującego w sprawach o pobicie lub bójkę. Wszystko zależy od konkretnej sytuacji, a także od tego czy działa z Tobą adwokat.
W pewnych sytuacjach możliwe jest zastosowanie warunkowego umorzenie postępowania karnego. Możliwe jest też zastosowanie innych instytucji prawa karnego jak np. warunkowe zawieszenie kary lub jej nadzwyczajne złagodzenie. W przypadku wyroku skazującego na bezwzględną karę pozbawienia wolności natomiast możliwe jest w niektórych przypadkach wnioskowanie o dozór elektroniczny.
Warunkowe umorzenie postępowania karnego może mieć miejsce, jeśli spełnione są wszystkie przesłanki w szczególności: sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne, a okoliczności zdarzenia nie budzą wątpliwości.
Należy pamiętać, że warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, co oznacza, że nie będzie miało zastosowania do czynów ciężkich, takich jak pobicie skutkujące ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu, śmiercią lub użycie w czasie bójki lub pobicia niebezpiecznego narzędzia.
Dodatkowo dla kary pozbawienia wolności do roku możliwe jest warunkowe zawieszenie jej wykonania tzw. „zawiasy”. W takim przypadku sprawca nie trafia od razu do zakładu karnego, lecz podlega okresowi próby i musi przestrzegać warunków określonych przez sąd, np. powstrzymywać się od przestępstw i wykonywać nałożone obowiązki.
Sąd może również nadzwyczajnie złagodzić karę sprawcy jeżeli np. sprawca pobicia pojednał się z pokrzywdzonym. Wówczas sąd, w niektórych przypadkach może nawet orzec karę grzywny lub karę ograniczenia wolności. Wszystko zależy od tego jaka jest kwalifikacja karna czynu.
Bójka to wzajemne starcie conajmniej 3 osób, w którym każda z nich jednocześnie atakuje i jest atakowana. Pobicie natomiast to jednostronny atak co najmniej dwóch sprawców na inną osobę lub osoby, gdzie występuje wyraźny podział na napastników i osobę pokrzywdzoną.
Tak. Sam udział w bójce lub pobiciu może wystarczyć do przypisania odpowiedzialności karnej, jeżeli zachowanie uczestnika zwiększało zagrożenie dla życia lub zdrowia innych osób.
Nie zawsze obrona przed atakiem wyłącza odpowiedzialność za pobicie/bójkę. Kluczowe jest ustalenie, czy działanie mieściło się w granicach obrony koniecznej, czy też doszło do jej przekroczenia. Każdy przypadek oceniany jest indywidualnie na podstawie okoliczności zdarzenia.
Tak. Dla uznania zdarzenia za bójkę wymagany jest udział co najmniej trzech osób, natomiast pobicie zakłada przewagę sprawców nad osobą pokrzywdzoną. Ma to bezpośredni wpływ na ocenę prawną czynu.
Nie. W zależności od okoliczności możliwe są także łagodniejsze środki, jednak przestępstwa te są traktowane poważnie, a kara izolacyjna pozostaje realnym ryzykiem.
Tak. Zakres odpowiedzialności oraz wymiar kary zależą m.in. od tego, czy doszło do lekkiego, średniego czy ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, a także czy istniało realne zagrożenie dla życia.
Jazda pod wpływem alkoholu to jedno z najpoważniejszych naruszeń prawa drogowego, które w praktyce karnej…
Kredyty frankowe to temat na topie. Czy można pozwać bank po całkowitej spłacie kredytu frankowego…
Zasiedzenie nieruchomości jest tematem, który często budzi wiele pytań i nieporozumień. Możliwość przejęcia własności nieruchomości…
Rozwód z orzeczeniem o winie to rozwiązanie, które pozwala ustalić, kto ponosi odpowiedzialność za rozpad…
Spis treści Jak powszechnie wiadomo, skazani na odbycie bezwzględnej kary pozbawienia wolności odizolowani są od…
W trakcie prowadzenia działalności spółki z o.o. zdarzają się sytuacje, kiedy zarząd decyduje się na…