Jako adwokat od spraw gospodarczych często mam do czynienia z pytaniami dotyczącymi ciekawej instytucji jaką jest prokura. Jest to szczególny rodzaj pełnomocnictwa, które może ustanowić i udzielić wyłącznie przedsiębiorca i podlega ono szczególnym uregulowaniom prawnym. Przede wszystkim podlega ono zgłoszeniu do CEiDG (w przypadku działalności jednoosobowych) lub KRS (w przypadku przedsiębiorców wpisywanych do Rejestru Przedsiębiorców) i dotyczy ono wyłącznie spraw związanych z przedsiębiorstwem. Osoba, której zostaje udzielona prokura to prokurent. Może być nim wyłącznie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych.
Sama nazwa instytucji pochodzi od łacińskiego wyrażenia per procura (skrót: p.p.), używanego do dziś przy podpisach prokurentów na umowach. W praktyce prokura daje przedsiębiorcy szybkie narzędzie do prowadzenia działalności bez konieczności osobistego podpisywania każdej umowy, fakturę czy pisma sądowego. Z drugiej strony błędne ustanowienie prokury, niedopilnowanie formy pisemnej pod rygorem nieważności lub udzielenie jej osobie skazanej za przestępstwa gospodarcze, może uchylić wszystkie dokonane przez prokurenta czynności. W tym artykule wyjaśniam, czym dokładnie jest prokura, jakie są jej rodzaje, kto może ją udzielić i jak skutecznie ustanowić prokurenta w jednoosobowej działalności i w spółce.
Spis treści
Czym jest prokura i jaka jest jej podstawa prawna?
Prokura to szczególny rodzaj pełnomocnictwa uregulowany w art. 109(1)–109(9) Kodeksu cywilnego, obejmujący umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. To powiązanie z prowadzeniem przedsiębiorstwa odróżnia prokurę od zwykłego pełnomocnictwa cywilnego. Prokurę może udzielić wyłącznie przedsiębiorca wpisany do CEIDG lub do rejestru przedsiębiorców KRS, a uzyskać może ją tylko osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych.
Prokura jest jawna. Informacja o jej udzieleniu jest wpisywana do CEIDG lub do Krajowego Rejestru Sądowego, dzięki czemu każdy kontrahent może sprawdzić, czy osoba podpisująca umowę w imieniu firmy ma do tego umocowanie. To istotna różnica względem pełnomocnictwa, które nie podlega obowiązkowi rejestracji. W praktyce gospodarczej prokurę najczęściej spotyka się w spółkach z o.o. i spółkach akcyjnych, ale instytucja ta jest dostępna także dla jednoosobowych przedsiębiorców z CEIDG i wszystkich spółek osobowych.
Jaki jest zakres prokury i co może prokurent?
Zakres prokury obejmuje wszystkie czynności sądowe i pozasądowe związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, niezależnie od tego, czy są to czynności zwykłego zarządu, czy przekraczające zwykły zarząd. Kodeksowo patrząc na uprawnienia prokurenta ma on dość szerokie uprawnienia.
Przede wszystkim zakres prokury obejmuje czynności sądowe i pozasądowe związane z przedsiębiorstwem. Nie jest totalnie istotne czy są to czynności zwykłego zarządu czy przekraczające zwykły zarząd. Wydawać by się mogło zatem, że prokurentowi wolno wszystko. Nie jest to jednak prawdą.
Po pierwsze, kodeks cywilny wyróżnia pewien katalog czynności, gdzie wymagane jest dodatkowo pełnomocnictwo. Są to następujące czynności:
- zbycie przedsiębiorstwa,
- czynność prawna, na podstawie której następuje oddanie przedsiębiorstwa do czasowego korzystania (np. wydzierżawienie przedsiębiorstwa),
- zbywanie i obciążanie nieruchomości należących do przedsiębiorcy.
Po drugie, prokurę można ograniczyć do oddziału przedsiębiorcy (prokura oddziałowa) lub do działania łącznie z członkiem zarządu lub innym prokurentem (prokura łączna).
Po trzecie, należy pamiętać, że prokura upoważnia do działania za przedsiębiorcę. Tzn. prokurent samoistny spółki z o.o. działa za tę spółkę. Nie oznacza to jednak, że jest on upoważniony do działania w zastępstwie organów spółki tj. zarządu czy też wspólników. Przykładowo, prokurent bez osobnego pełnomocnictwa nie będzie upoważniony do zwołania zgromadzenia wspólników, ani do powołania prokurenta. Innymi słowy, prokurent działa za przedsiębiorcę, ale nie za konkretne organy przedsiębiorcy.
Po czwarte, prokurent nie może przenieść na inną osobę udzielonego mu uprawnienia, ani powołać innego prokurenta. Może natomiast powołać pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do pewnego rodzaju czynności.
Po piąte, przedsiębiorca może się umówić z prokurentem i ograniczyć zakres jego uprawnień w oddzielnej umowie. Warto jednak wskazać, że taka umowa będzie miała skutek wyłącznie wewnętrzny, między przedsiębiorcą a prokurentem. Oznacza to, że jeżeli prokurent naruszy warunki takiej umowy, czynność taka co do zasady będzie skuteczna. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca nie będzie mógł dochodzić ewentualnych roszczeń od prokurenta z tytułu naruszenia postanowień kontraktu.
Czego prokurent nie może zrobić bez dodatkowego pełnomocnictwa?
Prokurent nie może bez dodatkowego pełnomocnictwa szczególnego zbywać przedsiębiorstwa, oddawać go do czasowego korzystania ani zbywać i obciążać nieruchomości należących do przedsiębiorcy. Te trzy grupy czynności kodeks cywilny celowo wyłączył spod zakresu prokury w art. 109(3), aby chronić przedsiębiorcę przed pochopnymi decyzjami dotyczącymi najistotniejszych elementów majątku firmy.
Pełnomocnictwo do tych czynności musi być udzielone w takiej samej formie, jaka jest wymagana dla samej czynności. Dla zbycia nieruchomości będzie to forma aktu notarialnego, dla wydzierżawienia przedsiębiorstwa – forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi. Co ważne, prokurent może natomiast samodzielnie nabywać nieruchomości w imieniu spółki, ponieważ tej czynności kodeks z prokury nie wyłącza.
Jakie są rodzaje prokury?
W polskim prawie wyróżniamy cztery rodzaje prokury, różniące się sposobem działania prokurenta i zakresem jego umocowania. Każdy z nich znajduje zastosowanie w innej sytuacji biznesowej, od pełnej samodzielności po wymóg współdziałania z członkiem zarządu.
Czym jest prokura samoistna (oddzielna)?
Prokura samoistna to prokura, w której prokurent może działać samodzielnie w ramach całego przedsiębiorstwa mocodawcy. Jest też nazywana prokurą oddzielną. Możliwe jest ustanowienie kilku prokurentów samoistnych, którzy będą działać w imieniu danego przedsiębiorstwa niezależnie od siebie.
W praktyce gospodarczej jest to najczęściej spotykany rodzaj prokury. Pozwala na sprawne podpisywanie umów, faktur, dokumentów księgowych i prowadzenie spraw sądowych bez konieczności każdorazowej obecności zarządu czy wspólników. Określenia „samoistna” i „oddzielna” to dwie nazwy tego samego rodzaju prokury. Pierwsza wynika z teorii prawa cywilnego, druga z praktyki języka biznesowego.
Czym jest prokura oddziałowa?
Prokura oddziałowa to prokura, w której działanie prokurenta jest ograniczone wyłącznie do oddziału danego przedsiębiorcy. Podstawą prawną tego rozwiązania jest art. 109(5) k.c.
Ten rodzaj prokury sprawdza się w firmach z rozbudowaną strukturą terenową. Prokurent kierujący oddziałem może podpisywać umowy dotyczące tylko swojej jednostki, bez ryzyka, że pociągnie zobowiązaniami całe przedsiębiorstwo. Wpis do KRS musi wyraźnie wskazywać, do którego oddziału prokura się odnosi.
Czym jest prokura łączna właściwa?
Prokura łączna właściwa to prokura, w której do skuteczności czynności prawnych wymagane jest współdziałanie co najmniej dwóch prokurentów. Podpis jednego prokurenta na umowie nie wystarczy, potrzebny jest podpis drugiego prokurenta wpisanego do tego samego rejestru.
To rozwiązanie stosowane przez większe spółki dla zwiększenia kontroli wewnętrznej. Wymaga jednak dyscypliny operacyjnej. Jeśli jeden z prokurentów jest niedostępny, firma traci czasowo zdolność do zaciągania zobowiązań tym kanałem.
Warto pamiętać o granicach prokury łącznej. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 25 lutego 2016 r. (sygn. akt II PZ 24/15) SN przesądził, że nawet jeśli umowa spółki przewiduje reprezentację przez członka zarządu wspólnie z prokurentem, dwóch prokurentów łącznych może działać razem bez udziału członka zarządu. Innymi słowy, ustanowienie reprezentacji mieszanej w umowie spółki nie ogranicza ustawowego zakresu prokury łącznej. To istotna wskazówka dla zarządów spółek planujących system reprezentacji.
Czym jest prokura łączna niewłaściwa (mieszana)?
Prokura łączna niewłaściwa (mieszana) to prokura, w której do skuteczności czynności prawnej wymagane jest współdziałanie prokurenta oraz członka zarządu lub innej osoby uprawnionej do reprezentacji spółki. Ten typ prokury budził przez lata kontrowersje w doktrynie i orzecznictwie.
Wątpliwości rozstrzygnęła uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2015 r. (sygn. akt III CZP 34/14), w której SN uznał za niedopuszczalny wpis do KRS jednego prokurenta z zastrzeżeniem, że może on działać tylko łącznie z członkiem zarządu. Po tej uchwale ustawodawca zareagował nowelizacją z 2017 r. i wprost dopuścił prokurę mieszaną w nowym art. 109(4) § 1(1) k.c. Dziś jest to standardowy mechanizm w spółkach kapitałowych, pozwalający na utrzymanie kontroli zarządu nad kluczowymi czynnościami przy jednoczesnym odciążeniu go z bieżącej operacyjki.
Kto może udzielić prokury i kto może zostać prokurentem?
Prokurę może udzielić wyłącznie przedsiębiorca wpisany do CEIDG albo do rejestru przedsiębiorców KRS, a zostać prokurentem może tylko osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych, która nie została skazana za określone w kodeksie karnym przestępstwa. Poniżej omawiam oba te zagadnienia po kolei.
Kto może udzielić prokury?
Prokury może udzielić wyłącznie przedsiębiorca, przy czym przedsiębiorstwo można prowadzić w różnych formach działalności. Kodeks cywilny takie uprawnienie przypisuje wyłącznie przedsiębiorcy. Przedsiębiorstwo można prowadzić oczywiście w różnych formach działalności. Uściślając zatem, prokurenta może powołać:
- Jednoosobowy przedsiębiorca,
- Spółka osobowa (partnerska, jawna, komandytowa, komandytowo-akcyjna),
- Spółka kapitałowa (z o.o., akcyjna).
Czy prokurenta może powołać spółka cywilna? Zdania są podzielone, ale w mojej ocenie sprawa jest dość prosta. Warto sobie uświadomić, że spółka cywilna to umowa między dwoma niezależnymi przedsiębiorcami. Każdy z tych przedsiębiorców może udzielić prokury w ramach swojego przedsiębiorstwa. W mojej ocenie nie można ustanowić „wspólnego” prokurenta. Może jednak nastąpić sytuacja, w której każdy z przedsiębiorców będących wspólnikiem s.c. udzieli prokury tej samej osobie. Ta osoba będzie jednak mogła działać „osobno” za każdego przedsiębiorcę.
Kto może zostać prokurentem?
Prokurentem może zostać wyłącznie osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych, która nie została skazana za określone przestępstwa wymienione w przepisach kodeksu cywilnego i kodeksu spółek handlowych. Nie każdy może być prokurentem. Zgodnie z przepisami k.c. prokurentem może być wyłącznie osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Oznacza to, że prokury nie udzielisz np. spółce.
Nie tak dawno, bo w 2018 r. został wprowadzony dość istotny przepis ograniczający możliwość pełnienia funkcji prokurenta przez określone osoby. Chodzi tu o osoby, które zostały skazane prawomocnym wyrokiem za przestępstwa określone w przepisach rozdziałów XXXIII–XXXVII Kodeksu karnego (przestępstwa przeciwko ochronie informacji; przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów; przestępstwa przeciwko mieniu; przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu; przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi) oraz w art. 587, art. 590 i art. 591 k.s.h.
Czemu zdecydowano się na taki krok? Od dawien dawna funkcja prokurenta wykorzystywana była do omijania przepisu, który zabraniał możliwości zasiadania w zarządzie spółki osobom, które zostały skazane prawomocnie za przestępstwo określone w którymś z ww. przepisów.
Zakaz piastowania funkcji przez osoby skazane ustaje dopiero z upływem piątego roku od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, chyba że wcześniej nastąpiło zatarcie skazania. Jest jeszcze jedna możliwość uniknięcia zakazu ograniczającego pełnienie funkcji przez osoby skazane. Taka osoba może bowiem złożyć w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku wniosek do sądu który wydał wyrok, o zwolnienie z zakazu pełnienia funkcji w spółce handlowej lub o skrócenie czasu obowiązywania zakazu. Uprawnienie nie dotyczy jednak przestępstw popełnionych umyślnie.
Ponadto, w spółce z o.o. prokurentem nie może być członek rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej. W spółce akcyjnej wykluczone jest pełnienie tej funkcji przez członka rady nadzorczej.
Czy członek zarządu może być prokurentem?
Członek zarządu spółki nie może być jednocześnie prokurentem tej samej spółki, ponieważ łączenie tych funkcji byłoby konstrukcyjnie sprzeczne, jako że ta sama osoba musiałaby udzielać prokury sama sobie. Wynika to z natury obu instytucji. Zarząd reprezentuje spółkę bezpośrednio (na podstawie umowy spółki i k.s.h.), a prokurent reprezentuje ją na podstawie udzielonego pełnomocnictwa.
Co innego dotyczy spółek powiązanych. Członek zarządu spółki A może być prokurentem spółki B i odwrotnie. W praktyce takie konstrukcje stosuje się w grupach kapitałowych, gdzie ten sam menedżer pełni różne role w różnych spółkach. Warto wiedzieć, że nawet jeśli spółki są powiązane kapitałowo lub osobowo, każda zachowuje odrębną osobowość prawną i odrębne organy reprezentacji.
Jak ustanowić prokurę krok po kroku?
Procedura ustanowienia prokury różni się w zależności od formy prawnej przedsiębiorcy. U jednoosobowego przedsiębiorcy jest to jedna prosta czynność, w spółkach trzeba rozróżnić dwa odrębne etapy (ustanowienie i udzielenie prokury) i dopełnić zgłoszenia do właściwego rejestru.
Czym różni się udzielenie prokury od jej ustanowienia?
Ustanowienie prokury to wewnętrzna czynność spółki polegająca na wyrażeniu zgody przez wspólników lub członków zarządu, a udzielenie prokury to zewnętrzny akt pisemny pod rygorem nieważności podpisany w imieniu spółki zgodnie z zasadami reprezentacji. Wydawałoby się, że powołanie prokurenta to dość prosta i nieskomplikowana sprawa. Tak jest w istocie w przypadku jednoosobowego przedsiębiorcy. W przypadku spółek sprawa się troszkę komplikuje. Rozróżnić musimy bowiem ustanowienie prokury od jej udzielenia.
Ustanowienie prokury to czynność z zakresu wewnętrznych spraw spółki. Jest to pierwsza czynność jaka powinna zostać podjęta w celu skutecznego powołania prokurenta. Polega ona na wyrażeniu zgody przez wszystkich wspólników prowadzących sprawy spółki osobowej (partnerskiej, jawnej, komandytowej, komandytowo-akcyjnej) lub wszystkich członków zarządu spółki kapitałowej (z o.o., akcyjnej). Zgoda może być wyrażona w dowolnej formie, natomiast w tym względzie należy pamiętać o postanowieniach umowy spółki, która może wymagać szczególnej formy ustanowienia prokury.
Kolejnym krokiem jest już udzielenie prokury. Udzielenie prokury odbywa się na piśmie pod rygorem nieważności. Dokument podpisywany jest w imieniu spółki zgodnie z zasadami reprezentacji. Na podstawie tego dokumentu przedsiębiorca będzie starał się o ujawnienie prokury w KRS. To jednak nie wszystko. Skuteczność wpisu wymaga również zgody danej osoby na objęcie funkcji prokurenta. Bez takiej pisemnej zgody sąd rejestrowy nie dokona wpisu.
Aby skutecznie zgłosić prokurenta do KRS musisz mieć zatem jego zgodę oraz pisemny akt udzielenia prokury zgodnie z zasadami reprezentacji, w dobrym tonie jest załączyć również akt ustanowienia prokury. Kiedy mamy już jednak komplet dokumentów zgłaszamy zmianę wpisu do KRS. Mamy na to 7 dni od dnia udzielenia prokury. Wniosek należy złożyć do odpowiedniego sądu rejestrowego do wydziału KRS. Od jakiegoś czasu wszystkie zgłoszenia zmian w KRS przeprowadza się zdalnie za pomocą Portalu Rejestrów Sądowych.
Ile kosztuje ustanowienie prokury?
Koszt ustanowienia prokury wynosi 0 zł w przypadku jednoosobowej działalności (zgłoszenie do CEIDG jest bezpłatne) i 350 zł łącznie w przypadku spółki wpisanej do KRS (250 zł opłaty sądowej za wpis zmiany w rejestrze plus 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym). Wyjaśniam to po kolei.
- Jednoosobowy przedsiębiorca (CEIDG) – zgłoszenie prokury do CEIDG jest bezpłatne. Wniosek składa się elektronicznie przez profil zaufany lub kwalifikowany podpis.
- Spółka wpisana do KRS – łączny koszt to 350 zł. Na koszt składa się: 250 zł opłaty sądowej za wpis zmiany w rejestrze plus 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
Do tego dochodzą ewentualne koszty pełnomocnika (jeśli wniosek składa adwokat lub radca prawny) i koszt notariusza, jeśli umowa spółki wymaga ustanowienia prokury w formie aktu notarialnego (co jest rzadkie, ale możliwe).
Jaką odpowiedzialność ponosi prokurent?
Prokurent ponosi odpowiedzialność wobec mocodawcy na zasadzie winy i odpowiedzialności kontraktowej, wobec kontrahentów również na zasadzie winy, ale nie odpowiada za zobowiązania spółki ani za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Odpowiedzialność prokurenta to dość długi temat. Można go bowiem rozpatrywać na co najmniej kilku płaszczyznach.
Prokurent odpowiada w stosunku wewnętrznym wobec przedsiębiorcy, który go powołał. Prokurent może odpowiadać na zasadzie winy i na zasadzie odpowiedzialności kontraktowej wobec swojego mocodawcy.
Prokurent w stosunku zewnętrznym może odpowiadać wobec kontrahentów na zasadzie winy. Prokurent nie odpowiada jednak za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Brak jest również odpowiedzialności prokurenta za zobowiązania spółki. Z tych względów prokura często stosowana jest w spółkach do ich faktycznego prowadzenia, podczas gdy na papierze za zobowiązania (zarząd) odpowiadają figuranci lub tzw. „słupy”.
To kluczowa różnica między prokurentem a członkiem zarządu, którą szczegółowo omawiam w artykule o odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o.
Jak wygląda odpowiedzialność cywilna prokurenta wobec mocodawcy?
Prokurent odpowiada wobec mocodawcy na zasadach ogólnych prawa cywilnego, czyli na zasadzie winy (art. 415 k.c.) za szkody wyrządzone swoim działaniem lub zaniechaniem, oraz na zasadach odpowiedzialności kontraktowej, jeśli między prokurentem a przedsiębiorcą istnieje umowa regulująca zakres jego obowiązków.
Jeżeli prokurent przekroczy zakres określony wewnętrznie w umowie z mocodawcą (a nie wynikający z ustawy), czynność wobec kontrahentów jest skuteczna, ale prokurent odpowiada wobec przedsiębiorcy za naruszenie postanowień kontraktu. W praktyce oznacza to obowiązek naprawienia szkody w pełnej wysokości, łącznie z utraconymi korzyściami.
Kiedy prokurent ponosi odpowiedzialność karną?
Prokurent działający na szkodę swojego mocodawcy może ponieść odpowiedzialność karną na podstawie art. 296 k.k. (wyrządzenie znacznej szkody majątkowej przez nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków) z karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a w przypadku szkody w wielkich rozmiarach od roku do 10 lat.
Dodatkowo prokurent może odpowiadać karnie na podstawie przepisów szczególnych, m.in. art. 587 k.s.h. (podanie nieprawdziwych danych w dokumentach spółki) i art. 590 k.s.h. (działanie wbrew obowiązkom przy likwidacji spółki). Wyrok skazujący za którekolwiek z tych przestępstw automatycznie wyklucza danej osoby z pełnienia funkcji prokurenta w przyszłości (art. 109(2) § 2 k.c.).
Jak odwołać prokurę?
Prokurę można odwołać w każdym czasie bez szczególnej formy, a w spółkach kapitałowych może to zrobić każdy członek zarządu samodzielnie, podczas gdy w spółkach osobowych każdy wspólnik mający prawo prowadzenia spraw spółki. Prokurę można odwołać w każdym czasie i nie wymaga to żadnej szczególnej formy, chyba że co innego postanowiono w umowie na podstawie której prokurent został powołany.
Jeżeli chodzi o spółki osobowe to prokurę może odwołać każdy wspólnik mający prawo prowadzenia spraw spółki. W przypadku zaś spółek kapitałowych prokurenta może odwołać każdy członek zarządu. Jest to spora różnica w stosunku do wymogów wewnętrznych ustanowienia prokury, gdzie wymagana była zgoda wszystkich członków zarządu lub wszystkich wspólników prowadzących sprawy spółki.
Odwołanie prokury należy zgłosić do właściwego rejestru, CEIDG lub KRS, w terminie 7 dni od dnia odwołania. Do momentu wpisu zmiany w rejestrze, kontrahenci działający w dobrej wierze mogą polegać na widniejących tam danych.
Kiedy wygasa prokura?
Prokura wygasa automatycznie w sześciu sytuacjach: wykreślenia przedsiębiorcy z CEIDG lub KRS, ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji, przekształcenia przedsiębiorcy, śmierci prokurenta lub śmierci jednoosobowego przedsiębiorcy oraz ustanowienia kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c. Co oczywiste, prokura wygasa kiedy przedsiębiorca zostaje wykreślony z CEiDG lub KRS. Wygasa ona również w przypadku:
- ogłoszenia upadłości,
- otwarcia likwidacji,
- przekształcenia przedsiębiorcy,
- wraz ze śmiercią prokurenta,
- i co oczywiste, wraz ze śmiercią przedsiębiorcy jednoosobowego, który ustanowił prokurenta,
- wskutek ustanowienia kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c.
Utrata przez przedsiębiorcę zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. To jedna z charakterystycznych cech tej instytucji, odróżniająca ją od zwykłego pełnomocnictwa.
Czym różni się prokura od pełnomocnictwa?
Prokura różni się od pełnomocnictwa przede wszystkim zakresem (tylko sprawy przedsiębiorstwa), wymogiem rejestracji (CEIDG/KRS), formą (pisemną pod rygorem nieważności) i kręgiem osób, które mogą ją otrzymać (tylko osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych). Różnice między prokurą a pełnomocnictwem:
- Prokura dotyczy wyłącznie czynności związanych z przedsiębiorstwem. Pełnomocnictwo możliwe jest do wszelkich dopuszczalnych prawem czynności. Nie jest również wykluczone udzielenie pełnomocnictwa w przedsiębiorstwie.
- Prokurentem może być wyłącznie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Pełnomocnikiem może być natomiast co do zasady osoba mająca ograniczoną zdolność do czynności prawnych.
- Obowiązek zgłoszenia prokury do właściwego rejestru, CEIDG tudzież KRS, co nie występuje przy pełnomocnictwie. Nie ma to jednak wpływu na samą skuteczność udzielenia prokury, albowiem wpis jest deklaratoryjny.
Pozostając w temacie przedsiębiorstw, w innym artykule przedstawiam, jak dokonać zmiany adresu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Jak prokura i pełnomocnictwo wypadają w bezpośrednim porównaniu?
| Kryterium | Prokura | Pełnomocnictwo |
|---|---|---|
| Kto może udzielić | Wyłącznie przedsiębiorca (CEIDG, KRS) | Każda osoba fizyczna lub prawna |
| Kto może otrzymać | Tylko osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych | Osoba z co najmniej ograniczoną zdolnością do czynności prawnych |
| Zakres | Czynności sądowe i pozasądowe związane z przedsiębiorstwem | Dowolny, od pojedynczej czynności po pełnomocnictwo ogólne |
| Forma | Pisemna pod rygorem nieważności | Zależy od czynności (od ustnej po akt notarialny) |
| Rejestracja | Obowiązkowy wpis do CEIDG lub KRS | Brak obowiązku rejestracji |
| Odwołanie | W każdej chwili, bez szczególnej formy | W każdej chwili (poza nieodwołalnym) |
| Dalsza substytucja | Niedopuszczalna (prokurent nie udziela prokury) | Dopuszczalna, jeśli mocodawca zezwoli |
Prokura: jak mogę Ci pomóc?
Jako adwokat od spraw gospodarczych prowadzę kompleksową obsługę prawną firm i spółek z Trójmiasta i całej Polski w zakresie ustanawiania, modyfikacji i odwoływania prokury. Wiem, że pozornie prosta czynność prokury może rodzić praktyczne problemy: które rodzaje prokury wybrać dla danej struktury własnościowej, jak skoordynować ustanowienie i udzielenie prokury w spółce z wieloosobowym zarządem, jak skonstruować wewnętrzną umowę z prokurentem, która zapewni kontrolę bez paraliżowania obrotu.
Pomagam również w sytuacjach trudniejszych. Spory wokół zakresu prokury (czy prokurent miał prawo zawrzeć daną umowę), kwestionowanie wpisu do KRS przez sąd rejestrowy, odwołanie prokury w warunkach konfliktu wewnętrznego w spółce, a także sprawy karne i odszkodowawcze przeciwko prokurentowi, który nadużył swoich uprawnień. Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy, ponieważ konsekwencje błędu prokurenta dotykają zarówno przedsiębiorcy, jak i kontrahentów.
Jeżeli potrzebujesz pomocy w konkretnej sprawie dotyczącej prokury, zapraszam do kontaktu. Obsługuję firmy w ramach kompleksowej obsługi prawnej. Więcej o zakresie usług na stronie poświęconej obsłudze prawnej firm i spółek.
Prokura: najczęściej zadawane pytania FAQ
Na czym polega prokura?
Prokura polega na udzieleniu osobie fizycznej (prokurentowi) pełnomocnictwa do dokonywania w imieniu przedsiębiorcy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Jest to szczególny rodzaj pełnomocnictwa uregulowany w kodeksie cywilnym, wymagający wpisu do CEIDG lub KRS.
Co robi prokurent w firmie?
Prokurent reprezentuje firmę na zewnątrz, podpisując umowy, składając oświadczenia woli, prowadząc negocjacje z kontrahentami, składając pisma procesowe i ustanawiając pełnomocników do konkretnych czynności. Może też reprezentować firmę w postępowaniach sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Co znaczy per procura (p.p.)?
Per procura to łacińskie wyrażenie oznaczające „z prokury” lub „za prokurenta”. Skrót „p.p.” używany jest do dziś przy podpisach prokurentów na dokumentach. Najczęściej spotykane formy podpisu to: „p.p. [imię i nazwisko]” lub „per procura [imię i nazwisko], prokurent”.
Czym różni się prokura samoistna od oddzielnej?
Niczym. Prokura samoistna i prokura oddzielna to dwie nazwy tego samego rodzaju prokury, w której prokurent działa samodzielnie w ramach całego przedsiębiorstwa. Określenie „samoistna” pochodzi z teorii prawa cywilnego, a „oddzielna” z praktyki języka biznesowego.
Ile prokur może mieć jednocześnie firma?
Kodeks cywilny nie ogranicza liczby prokurentów. W praktyce duże spółki mają nieraz kilkunastu prokurentów, zwykle są to prokurenci samoistni odpowiedzialni za różne obszary działalności (np. finanse, sprzedaż, operacje) lub prokurenci łączni współpracujący z członkami zarządu.
Czy prokurent odpowiada za długi firmy?
Nie. Prokurent nie odpowiada za zobowiązania przedsiębiorcy ani za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Odpowiada wyłącznie za własne zawinione działania na szkodę mocodawcy lub kontrahentów na zasadach ogólnych (art. 415 k.c.). Z tego powodu prokura nie daje takiego ryzyka osobistego jak członkostwo w zarządzie spółki.
Co dzieje się z prokurą po śmierci przedsiębiorcy?
Śmierć jednoosobowego przedsiębiorcy powoduje automatyczne wygaśnięcie prokury. Wyjątek: jeśli zostanie powołany zarządca sukcesyjny w ramach instytucji zarządu sukcesyjnego przedsiębiorstwem osoby fizycznej, wtedy zarządca może udzielić nowej prokury w okresie trwania zarządu. W spółkach śmierć członka zarządu lub wspólnika co do zasady nie wpływa na trwanie prokury.
Czy obcokrajowiec może być prokurentem?
Tak. Kodeks cywilny nie wprowadza wymogu obywatelstwa polskiego. Prokurentem może być każda osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych, niezależnie od narodowości. Zgłoszenie do KRS wymaga jedynie wskazania danych identyfikacyjnych (imię, nazwisko, PESEL lub data urodzenia oraz numer identyfikacyjny z dokumentu tożsamości).
Czy prokurent dostaje wynagrodzenie?
Pełnienie funkcji prokurenta samo w sobie nie wiąże się z wynagrodzeniem. Prokura to umocowanie, a nie umowa o pracę. W praktyce prokurent jest zwykle związany z firmą umową (o pracę, zlecenia, kontraktem menedżerskim), z której wynika wynagrodzenie. Te dwie kwestie są od siebie niezależne. Można być prokurentem bez umowy i można pracować bez prokury.
Co oznacza wpis deklaratoryjny prokury?
Wpis deklaratoryjny oznacza, że prokura powstaje już z chwilą jej skutecznego udzielenia (na piśmie pod rygorem nieważności), a wpis do CEIDG lub KRS jedynie potwierdza ten fakt wobec osób trzecich. Inaczej mówiąc: nieujawnienie prokury w rejestrze nie unieważnia samej prokury, ale może spowodować, że kontrahenci nie będą jej znali i nie będą musieli się z nią liczyć.
