'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
Odrzucenie spadku to najprostszy sposób, żeby nie odpowiadać za długi zmarłego, a jednocześnie decyzja, której co do zasady nie da się cofnąć. Przepisy dają na nią 6 miesięcy i nikt nie ma obowiązku przypomnieć Ci, że ten czas biegnie. Sąd nie wyśle pisma z pouczeniem w dniu pogrzebu. Komornik albo firma windykacyjna potrafią odezwać się dopiero wtedy, gdy termin dawno minął. Jako adwokat od spraw spadkowych piszę ten tekst z jednego powodu: tu liczy się data, a jeden błąd w jej ustaleniu kosztuje dużo więcej niż sama wizyta u notariusza. Od 5 listopada 2026 r. ta wizyta kosztuje zresztą więcej niż dotąd.
Od kiedy dokładnie liczyć 6 miesięcy? Czy zawsze trzeba odrzucać, skoro bez oświadczenia i tak działa dobrodziejstwo inwentarza? Kto dostaje spadek po Tobie i co się dzieje z Twoimi dziećmi? A co, jeżeli o długach dowiedziałeś się dopiero po terminie? Zapraszam do wpisu.
Spis treści
Czym jest odrzucenie spadku i co daje?
Odrzucenie spadku to oświadczenie złożone przed sądem albo notariuszem, po którym traktuje się Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Kodeks ujmuje to dosłownie: spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, „tak jakby nie dożył otwarcia spadku”. Ta fikcja brzmi makabrycznie, ale to ona załatwia sprawę. Skoro prawo udaje, że Cię nie było, to nie dziedziczysz niczego: ani kredytów, ani mieszkania, ani samochodu, ani pieniędzy na koncie.
Żeby docenić, co to daje, trzeba wiedzieć, jak działa spadek. Spadkobierca nabywa go z chwilą śmierci spadkodawcy, bez żadnego podpisu i bez wizyty w urzędzie. Razem z majątkiem przechodzą długi, a długiem spadkowym są także koszty pogrzebu, koszty postępowania spadkowego i roszczenia o zachowek. Czytaj: nie musisz niczego robić, żeby stać się dłużnikiem po zmarłym ojcu. Musisz coś zrobić, żeby nim nie być.
Odrzucenie ma swoją cenę. Nie wybierasz, co Ci pasuje, bo poza wyjątkami nie można spadku częściowo przyjąć, a częściowo odrzucić. Nie zatrzymasz więc domku letniskowego, oddając kredyt konsumpcyjny. Tracisz również zachowek: skoro prawo traktuje Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku, nie jesteś osobą, która byłaby powołana do dziedziczenia. Jeżeli zmarły przepisał cały majątek w testamencie na kogoś innego, a Ty liczyłeś na zachowek, najpierw policz, zanim pójdziesz do notariusza.
Są też rzeczy, których odrzucenie w ogóle nie dotyka, bo nie należą do spadku. Suma z ubezpieczenia na życie przypada uprawnionemu poza spadkiem. Najem mieszkania po śmierci najemcy może przejść według odrębnych zasad na małżonka, dzieci czy osobę pozostającą z nim we wspólnym pożyciu, jeżeli stale z nim mieszkali do chwili jego śmierci. Odrzucenie nie rusza też Twoich własnych długów. Współkredytobiorca albo poręczyciel odpowiada dalej ze swojej umowy, bo to jego własne zobowiązanie, a nie dług spadkowy. To bywa rozczarowaniem po wizycie u notariusza.
Czy odrzucenie spadku zawsze się opłaca?
Odrzucenie spadku opłaca się wtedy, gdy długi zmarłego są wyższe od jego majątku albo gdy nie chcesz mieć z tą sprawą nic wspólnego, a przy dodatnim bilansie zwykle oddaje za darmo pieniądze. Masz trzy możliwości: przyjęcie proste, przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza i odrzucenie. Przy przyjęciu prostym odpowiadasz za długi całym majątkiem, bez limitu. Przy dobrodziejstwie inwentarza odpowiadasz tylko do wartości stanu czynnego spadku, czyli tego, co zmarły zostawił. Przy odrzuceniu nie odpowiadasz wcale, ale nic nie dostajesz.
| | Przyjęcie proste | Dobrodziejstwo inwentarza | Odrzucenie spadku |
|—|—|—|—|
| Czy dziedziczysz majątek | tak | tak | nie |
| Odpowiedzialność za długi | bez limitu | do wartości stanu czynnego | żadna |
| Czy trzeba iść do sądu lub notariusza | tak | nie, jeżeli po prostu mija termin | tak |
| Inwentarz | nie jest potrzebny do odpowiedzialności | wykaz albo spis ustala limit | nie jest potrzebny |
| Co z osobami po Tobie | nie dziedziczą | nie dziedziczą | dziedziczą zamiast Ciebie |
Przykład (losowe założenia): ojciec zostawił mieszkanie warte 400 000 zł i kredyty na 120 000 zł. Odrzucenie spadku byłoby tu błędem, bo oddajesz nadwyżkę 280 000 zł. Odwrotnie, gdy mieszkanie jest warte 180 000 zł, a długi wynoszą 240 000 zł. Przy dobrodziejstwie inwentarza zapłacisz maksymalnie 180 000 zł, czyli cała wartość spadku pójdzie na wierzycieli, a Tobie zostaną formalności. W takim układzie odrzucenie wygrywa wygodą.
Jak każde rozwiązanie, również dobrodziejstwo inwentarza ma minusy. Limit odpowiedzialności trzeba umieć wykazać, a służy do tego wykaz inwentarza u notariusza lub w sądzie albo spis inwentarza robiony przez komornika. Limit odpada, gdy ktoś podstępnie pominie składnik majątku albo wpisze nieistniejący dług. Pułapką jest też spłacanie wierzycieli na wyrywki: jeżeli spłacasz jednego, a wiedziałeś lub mogłeś się dowiedzieć o pozostałych, możesz odpowiadać ponad wartość spadku.
W mojej ocenie, gdy nie wiesz, co zmarły zostawił, a nie masz powodu podejrzewać dużych długów, nie musisz biec do notariusza pierwszego dnia. Masz pół roku na ustalenie stanu spadku i tego czasu należy użyć. Jeżeli jednak w skrzynce leżą już wezwania do zapłaty, a majątku nie widać, odrzucenie jest zwykle najczystszym wyjściem.
Odrzucenie spadku: od kiedy liczyć termin 6 miesięcy?
Na odrzucenie spadku masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku, czyli o tym, dlaczego to właśnie Ty dziedziczysz. Termin nie biegnie od dnia, w którym dowiedziałeś się o długach. To jest clue całej sprawy i źródło wielu nieszczęść. Syn, który wie o śmierci ojca, wie też, że jest jego synem, więc jego termin zwykle rusza od tego dnia, nawet jeżeli pierwsze wezwanie od banku przyjdzie dwa lata później. Sąd Najwyższy ujął to tak w postanowieniu z 29.11.2012 r., II CSK 171/12:
„Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że wnioskodawczynie dowiedziały się o tytule swego powołania do spadku w dniu śmierci spadkodawcy (w tym dniu znany był im jego zgon i stopień pokrewieństwa uzasadniający ich dziedziczenie ustawowe po nim), tym samym sześciomiesięczny termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku biegł dla nich od tego dnia.”
Mówiąc po ludzku: wystarczy wiedza o śmierci i o pokrewieństwie. Gdy dziedziczysz z testamentu, liczy się chwila, w której dowiedziałeś się o testamencie. Gdy dziedziczysz dlatego, że ktoś przed Tobą odrzucił spadek, liczy się moment, w którym dowiedziałeś się o tym odrzuceniu. Każdy spadkobierca ma więc własny kalendarz i nie można go liczyć jedną datą dla całej rodziny.
Rachunek jest prosty. Termin miesięczny kończy się z upływem dnia, który datą odpowiada dniowi początkowemu. Przykład (losowe założenia): o śmierci matki dowiedziałaś się 10 marca 2026 r., więc termin kończy się 10 września 2026 r. Gdyby ostatni dzień przypadał na sobotę albo dzień ustawowo wolny, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy. Dowiedziałeś się 15 lutego 2026 r.? Koniec wypada 15 sierpnia, w sobotę i święto, więc przesuwa się na poniedziałek 17 sierpnia 2026 r.
A co jeżeli notariusz nie ma wolnych terminów, a zostały Ci trzy dni? Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Sąd wyznaczy datę później, a termin jest uratowany. Przepis mówi jednak o wniosku do sądu, więc nie licz, że sam telefon do kancelarii notarialnej cokolwiek załatwia. Wniosek w ostatnim tygodniu składaj osobiście w biurze podawczym i zachowaj potwierdzenie.
Jeżeli nie zrobisz nic, po terminie przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Jeżeli spadkobierca umrze przed upływem terminu, oświadczenie mogą złożyć jego spadkobiercy, a ich termin nie skończy się wcześniej niż termin co do spadku po nim.
Odrzucenie spadku: kto dziedziczy po Tobie?
Odrzucenie spadku nie sprawia, że długi znikają, bo w Twoje miejsce wchodzą kolejne osoby powołane do dziedziczenia, najczęściej Twoje dzieci. Sąd Najwyższy nazwał to wprost w postanowieniu z 18.03.2010 r., V CSK 337/09:
„Nawet odrzucenie spadku nie oznacza z reguły wyłączenia odpowiedzialności za długi spadkowe, tylko przeniesienie tej odpowiedzialności na innych spadkobierców”
Czemu tak jest? Skoro traktuje się Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku, działa ten sam mechanizm, co przy śmierci dziecka spadkodawcy przed nim. Twój udział przypada Twoim dzieciom w częściach równych, a gdy odrzucą też one, ich dzieciom. Nie ma tu żadnej rodzinnej zbiorówki: oświadczenie ojca nie obejmuje jego pełnoletniego syna, a oświadczenie syna nie obejmuje wnuka. Każdy składa własne.
Gdy zstępnych już nie ma, czyli odrzucą wszystkie dzieci, wnuki i prawnuki, do spadku dochodzą rodzice zmarłego (obok małżonka, jeżeli żyje), a w miejsce rodzica, który nie żyje, rodzeństwo zmarłego i jego dzieci. W braku tych osób i małżonka spadek przechodzi na dziadków i ich zstępnych, a następnie na dzieci małżonka spadkodawcy, jeżeli żadne z ich rodziców nie dożyło otwarcia spadku. Na końcu tej kolejki stoi gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego, a gdy nie da się go ustalić w Polsce lub było za granicą, Skarb Państwa. One spadku odrzucić nie mogą i uważa się go za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.
Załóżmy czysto hipotetycznie, że pan Adam zostawia wdowę, syna i wnuczkę oraz 240 000 zł długów, a majątku brak. Wdowa i syn odrzucają spadek. Cały spadek przypada wtedy kilkuletniej córce syna. Jeżeli rodzina na tym poprzestanie, uważając sprawę za załatwioną, dziewczynka dziedziczy z dobrodziejstwem inwentarza, a pismo od wierzyciela znajdzie adresata. Dlatego nie pytaj o to, czy Ty masz odrzucić. Pytaj, kto stoi za Tobą w kolejce.
Moja rada: zanim umówisz notariusza, narysuj na kartce drzewko rodziny, zaznacz, kto jest pełnoletni, kto małoletni, i porozmawiaj z tymi osobami. Sąd spadku zawiadamia o odrzuceniu znane mu osoby, które według oświadczenia i dokumentów są powołane do dziedziczenia, więc ciocia z Kanady może dowiedzieć się o wszystkim z urzędowej koperty. Lepiej, żeby usłyszała to od Ciebie, bo od tej wiedzy zaczyna się jej własny termin.
Odrzucenie spadku: sąd czy notariusz?
Odrzucenie spadku załatwisz albo u dowolnego notariusza, albo w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca Twojego zamieszkania lub pobytu, a oba oświadczenia mają taką samą moc. Nie musisz jechać do miasta, w którym mieszkał zmarły. Jeżeli ojciec mieszkał w Elblągu, a Ty w Gdyni, oświadczenie składasz w Gdyni, a notariusz lub sąd sam prześle je niezwłocznie do sądu spadku, czyli sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego. Jeżeli toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, oświadczenie możesz złożyć także w jej toku, bezpośrednio w sądzie spadku.
| | Notariusz | Sąd rejonowy |
|—|—|—|
| Gdzie | dowolna kancelaria notarialna | sąd miejsca zamieszkania lub pobytu |
| Koszt | do 100 zł plus VAT od 5.11.2026 r., plus wypisy | opłata stała 100 zł od wniosku |
| Czas | zależy od wolnego terminu w kancelarii | zależy od wyznaczonego terminu w sądzie |
| Co ratuje termin | samo oświadczenie złożone przed jego upływem | wniosek złożony przed jego upływem |
| Dokument w ręku | wypis aktu, zwykle po czynności | odpis z akt sądu, o który trzeba wystąpić |
Która droga jest lepsza? Jeżeli masz jeszcze czas, wybierz notariusza. Różnica w cenie jest niewielka, a wychodzisz zwykle z dokumentem, który możesz od razu wysłać wierzycielowi. To ma znaczenie, gdy windykator dzwoni co drugi dzień. Sąd ma natomiast jedną przewagę, której żaden notariusz nie zastąpi: wniosek złożony w ostatnim dniu zachowuje termin, nawet jeżeli posiedzenie odbędzie się później. Gdy zostało Ci kilka dni, a kalendarze notariuszy są pełne, sąd jest bezpiecznym wyjściem.
Trzecia możliwość to oświadczenie na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Możesz też działać przez pełnomocnika, ale pełnomocnictwo musi być pisemne, a podpis pod nim poświadczony urzędowo. Zwykła kartka z podpisem nie wystarczy, i to bez względu na to, czy pełnomocnikiem jest brat, czy adwokat. Taka droga przydaje się osobom chorym, wyjeżdżającym albo mieszkającym daleko.
Samo odrzucenie nie zastępuje przy tym sprawy spadkowej. Kto ostatecznie dziedziczy, ustala sąd, do którego składa się wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, albo notariusz w akcie poświadczenia dziedziczenia. Wcześniejsze oświadczenia o odrzuceniu są w tych sprawach uwzględniane, a osoba, która skutecznie odrzuciła spadek, nie zostaje wskazana jako spadkobierca.
Jak odrzucić spadek krok po kroku?
Odrzucenie spadku krok po kroku polega na ustaleniu terminu, zebraniu danych o zmarłym i złożeniu oświadczenia, a całość można zamknąć jedną wizytą. Pierwszy krok to data. Zapisz, kiedy dowiedziałeś się o śmierci i o tym, że dziedziczysz, a od tej daty wyznacz koniec terminu. Drugi krok to rozeznanie w stanie spadku: umowy kredytowe, wezwania, korespondencja z komornikiem, księgi wieczyste, rejestr pojazdów. Nie zawsze uda się zdobyć wszystko, ale to, co zrobiłeś, ma później znaczenie, o czym piszę w części o błędzie.
Trzeci krok to treść oświadczenia. Przepisy wymagają, żeby zawierało:
- imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz ostatnie miejsce zwykłego pobytu,
- tytuł powołania do spadku, czyli np. dziedziczenie ustawowe jako syn albo testament,
- treść samego oświadczenia, czyli że spadek odrzucasz,
- wszystkie znane Ci osoby z kręgu spadkobierców ustawowych, bo sąd musi wiedzieć, kogo zawiadomić,
- wszystkie znane Ci testamenty, nawet gdy uważasz je za nieważne, wraz z danymi o ich treści i miejscu przechowania.
Oświadczenia nie wolno składać pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu. Zdanie w rodzaju „odrzucam, jeżeli długi przekraczają 100 000 zł” czyni je nieważnym. Czytaj: albo odrzucasz, albo nie, bez furtek.
Co zabrać? Dowód osobisty, a poza tym odpis aktu zgonu, jeżeli go masz, i dokument pokazujący pokrewieństwo. Jest to moja rada organizacyjna, a nie lista z ustawy, bo przepisy określają treść oświadczenia, nie komplet załączników, dlatego zadzwoń do kancelarii notarialnej przed wizytą i zapytaj, czego oczekuje. Przy składaniu w sądzie przygotuj wniosek do sądu rejonowego z tymi samymi danymi i opłatę 100 zł.
Co gdy jesteś jednocześnie powołany z testamentu i z ustawy? Kodeks pozwala odrzucić spadek jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć go jako ustawowy. Wyjątkowo można też odrzucić tylko jeden tytuł przy podstawieniu lub przyroście. Takie rozwiązania rzadko są właściwe przy długach, bo zazwyczaj chodzi o całkowite wyjście ze spadku, więc najpierw upewnij się, że podpisujesz to, co chciałeś.
Czwarty krok to rodzina. Przekaż osobom za Tobą kopię oświadczenia albo przynajmniej wiadomość, że odrzuciłeś spadek, bo dla nich zaczyna się termin. Piąty krok to wierzyciele. Odpisz na każde wezwanie, załącz wypis i wskaż datę oświadczenia. Bez tego windykator nie ma z czego się dowiedzieć, że trafia pod zły adres.
Ile kosztuje odrzucenie spadku w 2026 roku?
Odrzucenie spadku kosztuje 100 zł opłaty sądowej albo maksymalnie 100 zł netto u notariusza, czyli 123 zł z VAT, od 5 listopada 2026 r., plus wypisy aktu. Do 4 listopada 2026 r. maksymalna stawka notarialna to 50 zł netto, czyli 61,50 zł z VAT. Stawkę podwoiło rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 października 2026 r., które podniosło przy okazji także inne taksy. Jeżeli więc w internecie znajdziesz kwotę „ok. 60 zł u notariusza”, pamiętaj, że od 5 listopada 2026 r. jest ona nieaktualna.
Uściślając: to stawka maksymalna. Wynagrodzenie notariusza wynika z umowy i nie może być wyższe od taksy, a zatem może być niższe. Poza nią płacisz za wypisy. Od 5 listopada 2026 r. to maksymalnie 12 zł netto za każdą rozpoczętą stronę od 1 do 10, a dalej mniej. Koszty przejazdu i niezbędne wydatki notariusza nie wchodzą w taksę, a za czynność poza kancelarią wynagrodzenie może wzrosnąć o określoną kwotę za każdą godzinę.
Policzmy to na losowych założeniach: oświadczenie jednej osoby, akt na 2 strony, dwa wypisy. Taksa to do 100 zł netto, wypisy 2 x 2 x 12 zł, czyli 48 zł netto. Razem 148 zł netto, a z VAT 182,04 zł. To górna granica przy tych założeniach. Porównaj ją z długiem, który masz odziedziczyć, a rachunek robi się oczywisty.
Pełnomocnictwo liczy się osobno. Gdy idziesz do notariusza tylko po poświadczenie podpisu, maksymalna stawka za poświadczenie własnoręczności na pełnomocnictwie to 60 zł netto. Pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego do jednej czynności to do 100 zł netto. Jeżeli działasz przez adwokata, dochodzi jego wynagrodzenie, które ustalasz z nim indywidualnie.
W sądzie zapłacisz 100 zł za każdy wniosek o odebranie oświadczenia, według ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeśli w jednym piśmie umieszczasz kilka wniosków spadkowych, np. o stwierdzenie nabycia spadku i o odebranie oświadczenia, od każdego pobiera się opłatę odrębnie. Gdy oświadczenia składa kilka osób naraz, czy to w sądzie, czy u notariusza, zapytaj o sposób naliczenia przed złożeniem, bo przepisy nie odpowiadają na to wprost.
Czy to się opłaca przy pustym spadku? W mojej ocenie przy każdej wątpliwości tak. Przy stawkach maksymalnych wizyta jednej osoby to wydatek rzędu 200 zł, a nawet przy dobrodziejstwie inwentarza spór z wierzycielem o wartość stanu czynnego potrafi być droższy. Różnicę w cenie między sądem a notariuszem traktuję natomiast jako drugorzędną. O wyborze decyduje czas, który Ci został.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka: czy potrzebna jest zgoda sądu?
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka nie wymaga zgody sądu tylko wtedy, gdy dziecko zostało powołane do dziedziczenia dlatego, że wcześniej odrzucił spadek rodzic, rodzice są zgodni i spadek odrzucają też inni zstępni tych rodziców. To właśnie sytuacja z rodzinnego drzewka: odrzucasz po swoim ojcu, a chwilę później Twoje dziecko wchodzi na Twoje miejsce. Rodzic, któremu przysługuje w tym zakresie władza rodzicielska, składa wtedy oświadczenie za dziecko za zgodą drugiego rodzica albo wspólnie z nim.
Składając je, rodzic oświadcza o swojej władzy rodzicielskiej i jej zakresie, o zgodzie drugiego rodzica, o wcześniejszym odrzuceniu spadku przez któregoś z rodziców i o odrzuceniu spadku przez innych zstępnych. Robi to pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie. Jedno oświadczenie może dotyczyć więcej niż jednego dziecka, co oszczędza czas.
We wszystkich pozostałych sytuacjach rodzice potrzebują zezwolenia sądu, bo odrzucenie spadku przekracza zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Dotyczy to na przykład dziecka powołanego z testamentu dziadka, rodziców w sporze albo przypadku, gdy pełnoletnie rodzeństwo dziecka spadku nie odrzuca. Zezwolenia udziela sąd opiekuńczy, a jeżeli toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, sąd spadku. Na czas tego postępowania bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu, więc wniosek złożony w terminie chroni dziecko.
Przykład (losowe założenia): ojciec odrzuca spadek po dziadku 10 marca 2026 r. i tego dnia wie, że do spadku dochodzi jego syn. Termin dla dziecka biegnie do 10 września 2026 r. Jeżeli rodzice wniosą do sądu o zezwolenie 20 maja 2026 r., czas postępowania się nie liczy, a po jego zakończeniu zostaje niewykorzystana reszta terminu, czyli niecałe 4 miesiące.
Najgorszy błąd? Rodzic wychodzi od notariusza przekonany, że załatwił sprawę, a o dziecku przypomina sobie po pół roku. Umawiając notariusza dla siebie, od razu mów, że masz małoletnie dzieci, i zapytaj, czy da się załatwić to przy jednej wizycie, jeżeli spełniasz warunki. Szczegóły procedury, wzór wniosku do sądu i rozliczenie terminów opisałem we wpisie o tym, jak wygląda odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka.
Czy wierzyciele mogą podważyć odrzucenie spadku?
Odrzucenie spadku może podważyć Twój własny wierzyciel, jeżeli odrzuciłeś spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, ale nie dotyczy to wierzycieli zmarłego, którzy po prostu kierują się do kolejnych spadkobierców. To dwie zupełnie różne grupy.
Wierzyciel zmarłego, który nie jest Twoim osobistym wierzycielem, nie znajdzie w tym przepisie podstawy do zaskarżenia oświadczenia tylko dlatego, że jest mu ono nie na rękę. Odrzucenie jest Twoim prawem i kodeks nie każe Ci tłumaczyć powodów. Bank może natomiast sprawdzać, czy oświadczenie złożono na czas i w odpowiedniej formie, i może spierać się o to w sądzie. Dlatego najważniejszym dowodem jest data, a wypis aktu albo odpis oświadczenia trzymasz razem z tym, co pokazuje, kiedy dowiedziałeś się o tytule powołania.
Inaczej wygląda sytuacja Twojego osobistego wierzyciela. Weźmy wymyślony przypadek: masz 90 000 zł długu wobec kontrahenta, a ojciec zostawił Ci dom wart 300 000 zł bez żadnych obciążeń. Odrzucasz spadek, żeby dom trafił do siostry i nie wpadł pod egzekucję. Twój wierzyciel, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia, może wtedy żądać, żeby odrzucenie uznano za bezskuteczne wobec niego, na zasadach ochrony wierzycieli przy niewypłacalności dłużnika. Ma na to 6 miesięcy od chwili, gdy się o odrzuceniu dowiedział, ale nie później niż przed upływem 3 lat od odrzucenia. Czytaj: odrzucenie spadku nie jest bezpiecznym sposobem na ukrycie majątku przed własnym bankiem.
Druga rzecz to zarządzanie spadkiem przed odrzuceniem. Jeżeli zarządzałeś spadkiem, opłacałeś rachunki za mieszkanie zmarłego czy zabezpieczałeś jego rzeczy, a potem spadek odrzuciłeś, do Twoich rozliczeń z osobami, które doszły do spadku zamiast Ciebie, stosuje się przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia. Innymi słowy, możesz mieć roszczenia o zwrot wydatków, ale też odpowiadać za to, co zrobiłeś z cudzym już majątkiem.
Moja rada: gdy planujesz odrzucenie, nie sprzedawaj samochodu zmarłego, nie opróżniaj rachunku i nie rozdawaj rzeczy. Nawet jeżeli spadek jest przyjmowany przez oświadczenie albo upływ terminu, a nie przez samo korzystanie z rzeczy, taka aktywność rodzi spór z kolejnymi spadkobiercami i świetne pytania ze strony wierzyciela. Zabezpieczenie domu przed zniszczeniem to co innego niż wyprzedaż jego zawartości. Jeżeli masz wątpliwości, gdzie przebiega granica, zapytaj przed działaniem.
Odrzucenie spadku po terminie: czy można się z tego wycofać?
Odrzucenie spadku po terminie jest możliwe tylko wtedy, gdy nie złożyłeś oświadczenia pod wpływem błędu lub groźby, uchylisz się od skutków tego przed sądem, a sąd to zatwierdzi. Ten sam mechanizm dotyczy złożonego oświadczenia, które nie może być odwołane: sama zmiana zdania nie wystarczy.
Uchylenie się następuje przed sądem i jednocześnie musisz oświadczyć, czy i jak spadek przyjmujesz, czy też go odrzucasz. Sąd przeprowadza rozprawę, bo od rozstrzygnięcia zależy krąg spadkobierców. Uprawnienie wygasa z upływem roku od wykrycia błędu albo od chwili, gdy ustał stan obawy przy groźbie, a do zachowania tego terminu wystarcza złożenie wniosku do sądu.
Co jest błędem? Sąd Najwyższy przyjmuje, że nieznajomość stanu spadku wynikająca z braku staranności nie wystarczy. Tak skończyła się sprawa V CSK 337/09: spadkobiercy nie wiedzieli o długu, ale mogli się dowiedzieć, więc przegrali. W postanowieniu z 1.12.2011 r., I CSK 85/11, Sąd dodał, że poprzestanie na niczym nieopartym przypuszczeniu to lekkomyślność, ale ta sprawa skończyła się po myśli syna, który nie miał kontaktu z ojcem:
„Wieloletni brak bliższych kontaktów syna z ojcem, konflikt z innymi krewnymi spadkodawcy, o czym świadczy chociażby niepoinformowanie przez nich syna o śmierci ojca, zorganizowanie pogrzebu bez udziału syna spadkodawcy sprawia, że nie można postawić uczestnikowi zarzutu braku wiedzy o stanie spadku będącego wynikiem braku z jego strony należytej staranności”
Liczy się więc nie sama niewiedza, ale to, czy w tej konkretnej rodzinie można było oczekiwać, że ją rozwiejesz. A nieznajomość prawa? Tutaj może zaskoczę, bo w postanowieniu z 7.04.2016 r., III CSK 210/15, Sąd Najwyższy stwierdził:
„Z powodu istotnego błędu co do prawa dotyczącego treści czynności prawnej może więc niewątpliwie nastąpić także uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku lub od skutków prawnych nie złożenia takiego oświadczenia.”
Sąd zastrzegł zarazem, że błąd nie może być następstwem braku należytej staranności, a sprawa dotyczyła spadku otwartego przed 18 października 2015 r. Wtedy milczenie oznaczało co do zasady przyjęcie proste, czyli odpowiedzialność bez limitu, a nie dobrodziejstwo inwentarza. To wyjątek, a nie zapasowy termin. W mojej ocenie ktoś, kto od dnia, w którym dowiedział się o długach, spokojnie liczy kolejny rok, gra w ruletkę.
Umów poradę60 minut, od 450 zł. Online płatna z góry, w kancelarii na miejscu. Opłata wlicza się w wynagrodzenie, jeśli zlecisz nam sprawę.
Krok 1 z 3: forma, dzień i godzina
Wybierz dzień
Wybrana godzina to preferowany termin spotkania. Nie gwarantujemy go: jeśli będzie niedostępny, skontaktujemy się z Tobą, żeby ustalić inny.
Odrzucenie spadku: najczęściej zadawane pytania FAQ
Ile czasu mam na odrzucenie spadku?
Na odrzucenie spadku masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku. Przy dziedziczeniu po bliskim krewnym zwykle jest to dzień, w którym dowiedziałeś się o jego śmierci. Termin nie biegnie od dnia, w którym dowiedziałeś się o długach.
Co się stanie, gdy nie odrzucę spadku w terminie?
Gdy nie odrzucisz spadku w terminie, przyjmujesz go z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiadasz wtedy za długi do wartości stanu czynnego spadku. Dotyczy to spadków otwartych od 18 października 2015 r., bo przy wcześniejszych milczenie oznaczało co do zasady przyjęcie proste.
Czy do odrzucenia spadku potrzebny jest notariusz?
Do odrzucenia spadku notariusz nie jest konieczny, bo oświadczenie możesz złożyć także w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu. Oba sposoby mają taką samą moc. Przy krótkim terminie liczy się to, że złożony w terminie wniosek do sądu wystarcza do jego zachowania.
Czy każdy spadkobierca odrzuca spadek osobno?
Każdy spadkobierca odrzuca spadek we własnym imieniu, bo oświadczenie jednej osoby nie obejmuje pozostałych. Za małoletnie dziecko oświadczenie składają rodzice, ale musi ono dotyczyć dziecka wprost. Oświadczenia można złożyć podczas jednej wizyty, o ile każdy jest obecny lub ma właściwe pełnomocnictwo.
Czy można odrzucić spadek przed śmiercią spadkodawcy?
Odrzucić spadku przed śmiercią spadkodawcy nie można, bo oświadczenie dotyczy spadku już otwartego i musi podawać datę oraz miejsce śmierci. Za życia spadkodawcy spadkobierca ustawowy może jedynie zawrzeć z nim umowę o zrzeczenie się dziedziczenia w formie aktu notarialnego. To inna instytucja i nie należy jej mylić z odrzuceniem.
Czy odrzucenie spadku pozbawia mnie zachowku?
Odrzucenie spadku pozbawia Cię zachowku po tym spadkodawcy, bo traktuje się Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Jeżeli zmarły pominął Cię w testamencie i liczysz na zachowek, policz to przed oświadczeniem. Twoi zstępni mogą natomiast wejść na Twoje miejsce.
Czy można odrzucić spadek przez pełnomocnika?
Odrzucić spadek można przez pełnomocnika, jeżeli pełnomocnictwo jest pisemne i ma podpis urzędowo poświadczony. Zwykłe pismo z podpisem nie wystarcza. Pełnomocnik składa potem oświadczenie w Twoim imieniu przed sądem albo notariuszem.
Czy po odrzuceniu spadku komornik może zająć moje wynagrodzenie?
Po odrzuceniu spadku komornik nie powinien prowadzić wobec Ciebie egzekucji długów spadkowych, bo nie jesteś już spadkobiercą. Jeżeli wierzyciel lub komornik się odzywa, od razu wyślij wypis oświadczenia i wskaż datę jego złożenia. Gdy wiadomości nie wystarczają, czeka Cię obrona w postępowaniu, a tam ważne są terminy, więc nie odkładaj pisma do szuflady.
Czy można odrzucić spadek tylko po części, np. bez mieszkania?
Odrzucić spadku częściowo, np. bez mieszkania, co do zasady nie można, bo oświadczenie obejmuje cały spadek. Wyjątki dotyczą odrębnego tytułu podstawienia, przyrostu oraz sytuacji, gdy jesteś powołany jednocześnie z testamentu i z ustawy. Nie pozwalają one wybrać pojedynczego składnika majątku.
Kto płaci długi, gdy spadek odrzuci cała rodzina?
Gdy spadek odrzuci cała rodzina, dziedziczą dalsi spadkobiercy ustawowi, a ostatecznie gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego albo Skarb Państwa. Te podmioty nie mogą odrzucić spadku i dziedziczą z dobrodziejstwem inwentarza, więc odpowiadają do wartości stanu czynnego. Przy pustym spadku wierzyciel nie ma więc z czego odzyskać długu.
Odrzucenie spadku Gdynia: jak mogę Ci pomóc?
Pomagam w odrzuceniu spadku w Gdyni i Gdańsku, a wszystko zależy tu od terminu. Sprawdzam, kiedy zaczął biec dla Ciebie i dla osób za Tobą, ustalam, kto jest kolejny w kolejce, i mówię wprost, czy odrzucenie w ogóle ma sens, czy przy Twoim bilansie lepiej zostawić dobrodziejstwo inwentarza. Gdy potrzebna jest zgoda sądu dla dziecka, przygotowuję wniosek. Gdy termin minął, sprawdzam, czy jest podstawa do uchylenia się od jego skutków i jak to wykazać.
Prowadzę też inne sprawy spadkowe w Gdyni i Gdańsku. Spotkać się możemy w biurze w Gdyni albo zdalnie. Twoją sprawę prowadzi adwokat lub prawnik doświadczony w takich sprawach. Nie czekaj z tym do ostatniego tygodnia. Zadzwoń: tel. 605 622 598 albo napisz: biuro@kancelariamw.pl.
