'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
Rozwody są oczywiście niezwykle ciężkie pod względem emocjonalnym. Rozpoczynając cykl wpisów pt. „Adwokat od spraw rodzinnych Gdynia Gdańsk” chcę udzielić odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania w związku z jednym z najbardziej zawiłych tematów prawa rodzinnego.
Podział majątku, bo o nim mowa, często utożsamiany jest (niesłusznie) z rozwodem. Jest to błąd i pewien mit, bowiem sfera majątkowa małżonków jest odrębną kwestią. Odrębną, aczkolwiek bardzo interesującą i często nieintuicyjną. Z pewnością jednak wymagającą sporo wiedzy i doświadczenia w tej tematyce.
Kiedy w ogóle wolno podzielić majątek? Notariusz czy sąd? Kto zatrzyma mieszkanie, ile zapłaci drugiej stronie i co się stanie z kredytem, którego bank nie zamierza nikomu darować? Czy osoba winna rozwodu straci część majątku? Na te pytania odpowiadam jako adwokat od spraw rodzinnych, wprost i z przywołaniem orzeczeń. Zapraszam do wpisu.
Spis treści
Podział majątku przed rozwodem
Wbrew powszechnej opinii, istnieje możliwość, aby dokonać podziału majątku przed rozwodem. Prawo nie zabrania takiej możliwości. Ogół czynności podejmowanych w związku z podziałem przed rozwodem nie różni się od tych po rozwodzie. Rozwód nie jest czynnikiem warunkującym podział majątku. Takim czynnikiem jest ustanie wspólności majątkowej.
Jeśli więc pozostajesz z małżonkiem w ustroju wspólności majątkowej, to nie jest możliwe, aby prawnie podzielić majątek. Kodeks mówi to bez żadnych furtek:
„W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego.”
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Podejmując decyzję o podziale przed rozwodem, powinieneś w pierwszej kolejności zakończyć wspólność majątkową. Możesz to zrobić z żoną/mężem zawierając umowę o rozdzielność majątkową przed notariuszem. Jest to w miarę szybki sposób na rozwiązanie tej sprawy, oczywiście o ile jesteście co do tego zgodni… A jeżeli nie jesteście? Wtedy zostaje pozew o ustanowienie rozdzielności przez sąd, a ten wymaga wykazania ważnych powodów. Sąd ustanawia rozdzielność z dniem oznaczonym w wyroku, a datę wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu wyznacza tylko w wyjątkowych wypadkach, w szczególności gdy żyliście w rozłączeniu.
Wspólność ustaje też z mocy prawa: przy orzeczeniu separacji, ubezwłasnowolnieniu albo ogłoszeniu upadłości jednego z małżonków. Czytaj: po każdym z tych zdarzeń majątek można już dzielić, choć małżeństwo formalnie nadal trwa.
Podziału majątku przed rozwodem, bez składania pozwu rozwodowego, dokonać możesz zarówno przed sądem, jak i notariuszem. Umowa o rozdzielność działa wobec innych osób, np. wierzyciela, tylko wtedy, gdy wiedziały one o jej zawarciu i rodzaju. W mojej ocenie intercyza podpisana w pośpiechu, aby schować majątek przed długami, to słaby pomysł.
Czy można podzielić majątek w trakcie rozwodu?
Jesteś zainteresowany załatwieniem sprawy rozwodowej przy jednoczesnym podziale majątku? Jak najbardziej istnieje taka możliwość. Można podzielić majątek w trakcie rozwodu, ale tylko na wniosek jednego z małżonków i tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Złożenie pisma w formule ‘’2 w 1’’ nie gwarantuje więc, że sąd rozpatrzy obie kwestie w jednej sprawie. Kiedy małżonkowie są zgodni co do rozwodu, a także podziału majątku, Sąd nie powinien dokonywać rozdziału tych spraw.
Co to jest ta „nadmierna zwłoka”? Sąd Najwyższy wyjaśnił to jeszcze w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 13 stycznia 1978 r., III CZP 30/77, przywołanej w postanowieniu z 16 czerwca 2016 r., V CZ 25/16, które z kolei cytuje wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 4 lipca 2023 r., I ACa 631/22. Podział w wyroku rozwodowym nie powoduje nadmiernej zwłoki:
„nie tylko wtedy, gdy między stronami nie ma sporu co do składu i sposobu podziału tego majątku, lecz także wtedy, gdy wyjaśnienie spornych między stronami okoliczności, bądź też takich okoliczności, które sąd obowiązany jest ustalić z urzędu, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w ograniczonym przedmiotowo i czasowo zakresie.”
Uchwała SN z 13.01.1978 r., III CZP 30/77, cytat za wyrokiem SA w Krakowie, I ACa 631/22
Jeżeli przeprowadzenie podziału powodowałoby nadmierną zwłokę, sąd pozostawi wniosek bez rozpoznania, a takiej decyzji nie zaskarżysz odrębnie. Podział nie przepada: po prostu składasz osobny wniosek.
Zanim dorzucisz wniosek do pozwu, policz też koszty. Gdy sąd podzieli majątek w wyroku rozwodowym, pobiera także opłatę w wysokości przewidzianej od wniosku o podział. Moja rada: jeżeli zależy Ci na tym, aby szybki rozwód faktycznie był szybki, nie obciążaj go sporem o majątek. Kolejność tych spraw omów z tym, kto prowadzi Twoją sprawę, np. z adwokatem od rozwodu w Gdyni.
Czy rozwód z winy ma wpływ na podział majątku?
Strona, która nie została uznana za winną rozkładu pożycia małżeńskiego, często ma przekonanie, że należy jej się większy udział w majątku. Mam złe wieści. Takie przekonanie jest mylne, bo samo orzeczenie o winie nie daje większego udziału w podziale majątku wspólnego. Jesteś winny lub współwinny? Nie oznacza to, że zostaniesz pozbawiony swoich praw, a zasadą pozostają równe udziały.
Nie napiszę jednak, że wina nie ma żadnego znaczenia, bo od 2023 r. takie zdanie byłoby nieuczciwe. Starsze orzecznictwo mówiło, że wina w rozkładzie pożycia nie przesądza o ważnych powodach, a liczy się wina w nieprzyczynianiu się do powstania majątku. Tak opisuje to choćby Sąd Rejonowy w Kłodzku w uzasadnieniu z 23 listopada 2022 r., I Ns 956/18. Natomiast Sąd Najwyższy w postanowieniu z 16 listopada 2023 r., II CSKP 1401/22, przedstawił odmienny pogląd, co relacjonuje i cytuje Sąd Rejonowy w Piszu w postanowieniu z 3 października 2025 r., I Ns 357/22:
„w razie pominięcia w ocenie »ważnych powodów« czynnika winy rozkładu pożycia w istocie dochodziłoby do tego, że małżonek niewinny, oprócz dolegliwych następstw osobistych i społecznych rozwodu, byłby także narażony na realne, dotkliwe konsekwencje podziału majątku zgodnie z zasadą równości udziałów.”
Postanowienie SN z 16.11.2023 r., II CSKP 1401/22, cytat za postanowieniem SR w Piszu, I Ns 357/22
Czy to znaczy, że wyrok z rozwodu z orzeczeniem o winie automatycznie przesuwa majątek? Wątpię. Sąd w Piszu ujął to trafnie: sama wyłączna wina nie będzie podstawą do nierównych udziałów, bo zawsze musi wystąpić druga przesłanka, czyli nierówne przyczynienie się do powstania majątku. W mojej ocenie wina może więc pomóc tylko temu, kto ma także dowody na to, że druga strona wnosiła do dorobku mniej, niż mogła.
Podział majątku po rozwodzie - w jaki sposób podzielić?
Podział majątku po rozwodzie – taka jest zdecydowana większość spraw i realia sądowego. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego wspólność majątkowa ustaje sama, a to, co było wspólne, trzeba dopiero rozliczyć. Po rozwodzie podział może przebiegać dwutorowo. Jeśli jesteście z małżonkiem zgodni i zależy wam na szybkim zakończeniu, możecie zdecydować się na polubowne rozwiązania, czyli umowę o podział między stronami. Żadnej rozdzielności majątkowej ustanawiać już nie musisz, bo po rozwodzie nie ma czego rozdzielać.
Natomiast jeśli nie możecie dojść do porozumienia, wtedy o podziale majątku zdecyduje sąd po wszczęciu postępowania przez jednego z małżonków.
Decyzja o tym, w jaki sposób podzielić majątek pozostaje w waszych rękach… Roszczenie o zniesienie współwłasności, a do majątku po ustaniu wspólności stosuje się te przepisy odpowiednio, nie ulega przedawnieniu, więc sam upływ lat prawa do podziału Ci nie odbierze.
Podział majątku u notariusza czy w sądzie: czym to się różni?
Podział majątku u notariusza jest umową, a podział w sądzie orzeczeniem, i ta różnica decyduje o wszystkim innym: o czasie, kosztach i o tym, kto ma ostatnie słowo. Umowę zawierasz tylko wtedy, gdy druga strona się zgadza. Do sądu możesz pójść sam, nawet gdy były małżonek nie chce o podziale słyszeć.
Czy notariusz jest zawsze potrzebny? Nie zawsze. Akt notarialny jest obowiązkowy, gdy w majątku jest nieruchomość. Przy samych ruchomościach ustawa aktu nie wymaga, choć w mojej ocenie pisemna umowa to minimum. Umowa może też objąć tylko część majątku, a sądowy podział co do zasady ma objąć cały majątek i ograniczyć go można wyłącznie z ważnych powodów.
Jest też wariant pośredni, o którym mało kto wie: zgodny wniosek do sądu. Składacie wspólny projekt, opłata wynosi 300 zł zamiast 1000 zł, a sąd wydaje postanowienie odpowiadające treści wniosku, o ile projekt nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego i nie narusza rażąco interesu uprawnionych. Jak każde rozwiązanie, również i to ma swoje minusy: czekasz na termin w sądzie, a u notariusza umawiasz się na wybraną datę.
Gdy zgody nie ma, zostaje sąd, a ten ma obowiązek nakłaniać Was do zgodnego podziału. Ugoda zawarta przed rozpoczęciem rozprawy ma jeszcze jeden plus: ustawa przewiduje wtedy zwrot całej opłaty od wniosku wszczynającego postępowanie.
Co wchodzi do majątku wspólnego, a co jest majątkiem osobistym?
Do majątku wspólnego należy to, co Ty lub małżonek nabyliście w czasie trwania wspólności, a więc także rzeczy i prawa zapisane tylko na jedno z Was. Samochód w dowodzie męża czy mieszkanie z żoną jako jedyną właścicielką w księdze wieczystej mogą być wspólne. Liczy się moment i źródło nabycia, a nie nazwisko w dokumencie.
Kodeks wprost wymienia jako wspólne pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej, dochody z majątku wspólnego i majątku osobistego każdego z Was, środki z otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego, składki zewidencjonowane na subkoncie w ZUS oraz środki na koncie OIPE.
Do majątku osobistego należy natomiast m.in.:
- to, co nabyłeś przed powstaniem wspólności, bo wspólność nie działa wstecz,
- spadek, zapis i darowizna, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej,
- rzeczy służące wyłącznie Twoim osobistym potrzebom,
- odszkodowanie za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia i zadośćuczynienie, ale już nie renta z tytułu utraty zdolności do pracy,
- to, co kupiłeś w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Ten ostatni punkt to pułapka. Sprzedajesz mieszkanie z czasów kawalerskich i kupujesz nowe w trakcie małżeństwa? Jeżeli chcesz kiedyś wykazać, że nowe jest Twoje osobiste, musisz umieć pokazać drogę pieniędzy, więc zachowaj umowy i wyciągi.
Jak sąd ustala skład i wartość majątku wspólnego?
Sąd ustala skład majątku wspólnego z chwili ustania wspólności, a jego wartość według cen z chwili podziału, i czyni to z urzędu. Sąd Najwyższy zapisał tę regułę jednym zdaniem w postanowieniu z 19 lipca 2012 r., II CSK 660/11:
„w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej sąd z urzędu ustala skład i wartość majątku wspólnego, według stanu z chwili ustania wspólności i cen z chwili podziału majątku.”
Postanowienie SN z 19.07.2012 r., II CSK 660/11
Powyższy cytat to w zasadzie clue całej sprawy o podział. Przekładając go na prosty język: bierzemy mieszkanie w takim stanie, w jakim było w dniu ustania wspólności, ale wyceniamy je po dzisiejszych cenach. Czemu to takie ważne? Bo jeżeli rozstaliście się dawno, a mieszkanie przez ten czas zdrożało, spłata też będzie wyższa.
Jakie dowody przygotować? Zgromadź akty notarialne, odpisy ksiąg wieczystych, umowy kredytu, dowody rejestracyjne, historie rachunków z daty ustania wspólności oraz dokumenty dotyczące firmy. Gdy spór dotyczy wartości, w grę wchodzi opinia biegłego. Metod wyceny jest wiele, a Sąd Najwyższy w postanowieniu z 13 stycznia 2016 r., V CSK 289/15 wskazał, że wybór właściwej metody powinien uwzględniać okoliczności faktyczne sprawy.
Były małżonek sprzedał rzecz lub wypłacił pieniądze: czy przepadły przy podziale?
Sprzedaż składnika majątku wspólnego przez byłego małżonka nie oznacza, że ten składnik wypada z podziału. Po ustaniu wspólności rozporządzenie udziałem w konkretnej rzeczy wymaga zgody drugiej strony, a bez niej jest wobec tej strony bezskuteczne o tyle, o ile narusza jej uprawnienia przy podziale. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 16 kwietnia 2014 r., V CSK 315/13 przypomniał, że samodzielnie można rozporządzić tylko całym udziałem w majątku wspólnym, a podział może uwzględniać także prawo, którym były małżonek już rozporządził.
A pieniądze wypłacone z konta tuż przed rozwodem? Tutaj liczy się to, na co poszły. W postanowieniu z 28 października 2005 r., II CK 167/05 Sąd Najwyższy nie zgodził się z ustaleniem, że odprawa pobrana przez męża w całości poszła na potrzeby rodziny, i wymagał dokładnego wyjaśnienia, ile wydano na wspólne potrzeby, a ile zatrzymał on dla siebie.
Moja rada: jeżeli podejrzewasz takie ruchy, zabezpiecz wyciągi, zapisz daty i wskaż je we wniosku.
Nakłady i wydatki przy podziale majątku: kto komu oddaje pieniądze?
Nakłady przy podziale majątku to rozliczenie pieniędzy, które przepłynęły między majątkiem wspólnym a osobistym, i masz prawo żądać ich zwrotu w tej samej sprawie. Sąd rozstrzyga o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia podlegają zwrotowi. Działa to w dwie strony. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, i może żądać zwrotu tych, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.
Przykład (losowe założenia): rodzice darowali Ci 100.000 zł, a Ty dołożyłeś je do wspólnego mieszkania. To nakład z majątku osobistego na wspólny, więc masz czego żądać, jeżeli udowodnisz darowiznę i przelew.
Czy wszystko da się odzyskać? Nie. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Czytaj: wakacje i rachunki sfinansowane z Twojego spadku raczej nie wrócą, ale nowa instalacja w domu już może.
Po zapadnięciu prawomocnego postanowienia o podziale nie możesz już dochodzić tych roszczeń, nawet jeżeli nie zgłosiłeś ich w sprawie. Mówiąc po ludzku: co nie zostało zgłoszone w podziale, może przepaść. W mojej ocenie to najbardziej bezwzględny przepis w całej tej procedurze, dlatego listę nakładów przygotuj przed złożeniem wniosku, a nie po wydaniu postanowienia.
Żądanie nierównych udziałów przy podziale majątku
Żądanie nierównych udziałów przy podziale majątku jest wyjątkiem od zasady równych udziałów i nie jest niemożliwe, ale wymaga konkretnego stanu faktycznego.
Możliwość następuje wtedy kiedy spełnią się łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze ważny powód. Po drugie musi wystąpić nierówny stopień przyczynienia się do powstania majątku wspólnego przez jednego z małżonków. Dlaczego łącznie? Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12 napisał, że „żadne »ważne powody« nie stanowią podstawy takiego orzeczenia, jeżeli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy”.
Czym więc jest ten ważny powód? Postanowienie SN z 19 grudnia 2012 r., II CSK 259/12 podaje definicję:
„Przez ważne powody w orzecznictwie rozumie się takie okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do powstania której ten małżonek się nie przyczynił.”
Postanowienie SN z 19.12.2012 r., II CSK 259/12
Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 10 stycznia 2019 r. II CSK 337/18): „Sam nierówny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego nie może być uznany za ważny powód w rozumieniu przepisu art. 43 KRO.”. Z orzecznictwa wynika również, że takim ważnym powodem, który może uzasadniać nierówny podział majątku jest np. rażące lub uporczywe nie przyczynianie się do powstania dorobku stosownie do posiadanych sił i możliwości (postanowienie SN z 20 maja 2010 r., V CSK 13/10).
Zarabiałeś trzy razy więcej niż żona, która zajmowała się domem? Jeśli na tym opierasz wniosek, mam złe wieści. Przy ocenie przyczynienia się kodeks każe uwzględnić także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. Ważne powody widzę raczej tam, gdzie ktoś nie podejmował pracy, mimo że mógł, albo trwonił dorobek. Sama faktyczna separacja, według IV CSK 553/12, też nie przesądza o ważnych powodach.
Tym samym – nierówny udział nie jest niemożliwy, wymaga jednak konkretnego stanu faktycznego i dowodów.
Sam nierówny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego nie może być uznany za ważny powód w rozumieniu przepisu art. 43 KRO.
Jak uniknąć podziału majątku po rozwodzie?
Uniknąć podziału majątku po rozwodzie można również po prostu nie zawierając związku małżeńskiego… Zakładam jednak że nie takiej rady oczekiwałeś.
Po pierwsze musisz wiedzieć, że podział majątku nie jest obowiązkową czynnością po rozwodzie. Jeśli Ty i Twoja eksmałżonka/nek nie posiadacie żadnych cennych rzeczy to podział jest zbędny. Jak to mówią – z pustego i Salomon nie naleje.
Nieprzyjemnych emocji związanych z podziałem po rozwodzie, można uniknąć zawierając po prostu rozdzielność majątkową przed małżeństwem. Prosty i banalny sposób. Umowa majątkowa musi mieć formę aktu notarialnego, a maksymalna taksa notarialna za nią to 400 zł, do czego dochodzi VAT i wypisy. Możesz ją zawrzeć też w trakcie małżeństwa, ale wtedy rozdziela tylko to, co powstanie później, a dorobek zgromadzony wcześniej nadal podlega podziałowi.
Czy brak podziału to dobry plan? Wątpię, jeżeli jest co dzielić. Z czasem dowody się gubią, a wspólne mieszkanie dalej pozostaje wspólne.
Co z kredytem przy podziale majątku?
Kredyt przy podziale majątku zostaje na Was obojgu, bo sąd dzieli aktywa, a nie dług, a bank w tej sprawie nie uczestniczy. Sąd nie dokona podziału kredytu: jest to Wasza umowa z bankiem. Niezależnie od tego co sąd postanowi, jeśli podpisaliście umowę kredytu oboje, dalej z eksmałżonkiem/ką będziecie tzw. dłużnikami solidarnymi. Bank może żądać całości lub części od każdego z Was.
Nie znaczy to jednak, że kredyt jest dla sądu bez znaczenia. Prawdziwy spór dotyczy pytania: czy od wartości mieszkania odjąć niespłacone saldo? Przez lata Sąd Najwyższy szedł w stronę odliczania. W postanowieniu z 26 października 2011 r., I CSK 41/11 czytamy:
„przy szacowaniu składników majątku wspólnego należy uwzględnić obciążenia zmieniające rzeczywistą wartość tych składników, w tym obciążenia o charakterze prawnorzeczowym, za które ponosi odpowiedzialność każdorazowy właściciel nieruchomości, a zwłaszcza obciążenie hipoteką.”
Postanowienie SN z 26.10.2011 r., I CSK 41/11
Później przyszła zmiana kierunku. W postanowieniu z 26 stycznia 2017 r., I CSK 54/16, Sąd Najwyższy przyjął rozwiązanie odwrotne, które tak streszcza Sąd Okręgowy w Warszawie w postanowieniu z 12 listopada 2024 r., XXVII Ca 1435/22:
„jeżeli po ustaniu wspólności ustawowej małżonkowie pozostają dłużnikami osobistymi banku, odpowiedzialnymi solidarnie za spłatę zobowiązania kredytowego zabezpieczonego hipoteką obciążającą spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, sąd – określając wartość tego składnika majątkowego podlegającego podziałowi – bierze pod uwagę jego wartość rynkową bez uwzględnienia obciążenia hipotecznego.”
Postanowienie SO w Warszawie, XXVII Ca 1435/22, o postanowieniu SN I CSK 54/16
Sprawa nie jest jednak zamknięta. Sąd Okręgowy w Łodzi w uzasadnieniu z 17 listopada 2022 r., III Ca 29/21 przywołuje uchwałę SN z 25 lipca 2019 r., III CZP 14/19: wartość ustala się z pominięciem obciążenia hipotecznego, chyba że zachodzą istotne powody przemawiające za jego uwzględnieniem, np. takie, że dług jest ogromny w stosunku do wartości nieruchomości.
Przykład (losowe założenia): mieszkanie warte 600.000 zł, kredytu zostało 200.000 zł. Bez odliczenia Twoja połowa to 300.000 zł spłaty, a z odliczeniem 200.000 zł. Różnica 100.000 zł wynika z jednego pytania prawnego. Czemu sąd miałby nie odliczać? Bo dług nie znika, a ten, kto nie dostał mieszkania, dalej odpowiada wobec banku. Moim zdaniem rozwiązania z 2017 r. nie można traktować jak automatu: trzeba policzyć, kto faktycznie będzie spłacał.
Istnieje jednak możliwość – oczywiście umowna – aby jeden z was przejął i wziął zobowiązanie na siebie. Jednakże wyłącznie za zgodą banku, bo bez niej przejęcie długu nie jest skuteczne. Najczęściej jest tak, że małżonek przy którym „zostaje mieszkanie” bierze kredyt na siebie, a sami małżonkowie rozliczają się wzajemnie.
Trudny temat? Dla wielu bardzo. Jeżeli masz problem z powyższym zadzwoń/napisz do mnie, a postaram się pomóc.
Spłata rat kredytu po rozwodzie: czy odzyskasz połowę?
Spłata rat kredytu po ustaniu wspólności, a przed podziałem, co do zasady podlega rozliczeniu w sprawie o podział majątku, więc zbieraj potwierdzenia przelewów od samego początku. W postanowieniu z 13 marca 2015 r., III CSK 335/13 Sąd Najwyższy opisuje stanowisko, że dług spłacony z własnych środków po ustaniu wspólności, a przed podziałem, „powinien zostać rozliczony w ramach podziału majątku wspólnego, jako nakład na majątek wspólny”. W sprawie V CSK 289/15 sąd drugiej instancji pomniejszył dopłatę dla wnioskodawczyni o połowę rat, które po ustaniu wspólności spłacał uczestnik.
A raty płacone już po podziale? Tu znowu wraca pytanie o hipotekę. W postanowieniu z 26 września 2013 r., II CSK 650/12 Sąd Najwyższy pisze, że spłata długu uwzględnionego przez umniejszenie wartości nieruchomości, dokonana przez stronę, której tę nieruchomość przyznano, nie rodzi roszczenia wobec drugiej strony. Czy to logiczne? Jak najbardziej: skoro zapłaciłeś mniej przez kredyt, nie żądasz potem połowy rat. Gdy jednak wartość nie została obniżona, między dłużnikami solidarnymi w grę wchodzi zwykły regres.
Dlatego w umowie zapisz wprost, jak potraktowano kredyt i kto spłaca go po podziale.
Spłaty przy podziale majątku: termin, raty i odsetki
Spłata przy podziale majątku to kwota, którą płaci małżonek zatrzymujący składnik majątku, aby wyrównać wartość udziału drugiego, a sąd może rozłożyć ją na raty najwyżej na 10 lat. Sąd oznacza termin i sposób uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób zabezpieczenia.
Dostaniesz raty, bo tak poprosisz? Niekoniecznie. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 3 lutego 2016 r., V CSK 299/15 napisał, że sąd:
„powinien uwzględnić nie tylko składniki majątkowe, które są przedmiotem podziału, ale całościowo stan majątkowy uczestników postępowania działowego, w szczególności, czy inne, nieobjęte postępowaniem składniki majątku współwłaściciela zobowiązanego do spłat mogą mieć znaczenie dla możliwości i terminu wywiązania się przez niego z obowiązku spłat, w tym także poprzez ewentualną możliwość zaciągnięcia odpowiedniego kredytu.”
Postanowienie SN z 3.02.2016 r., V CSK 299/15
Czytaj: jeżeli chcesz zatrzymać mieszkanie, przyjdź do sądu z planem spłaty i dokumentami, np. z zaświadczeniem o dochodach czy z bankową oceną zdolności kredytowej. A jeżeli to Ty czekasz na pieniądze, pilnuj we wniosku odsetek i zabezpieczenia.
Mieszkanie przy podziale majątku: przyznanie, sprzedaż albo fizyczny podział
Mieszkanie przy podziale majątku może zostać przyznane jednemu z Was ze spłatą drugiego, podzielone fizycznie, jeśli to możliwe, albo sprzedane. Rzecz, której nie da się podzielić, sąd może przyznać stosownie do okoliczności jednemu z uczestników albo zarządzić jej sprzedaż.
Kto dostanie mieszkanie? Przepis nie zawiera prostej reguły, sąd decyduje stosownie do okoliczności. Moim zdaniem liczą się przede wszystkim realna zdolność do spłaty i to, kto tam mieszka z dziećmi. Sąd może też nakazać opróżnienie lokalu przez tego, komu mieszkania nie przyznano, określając termin. Sprzedaż następuje według przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a sąd może zarządzić ją, odkładając rozliczenia i podział uzyskanej sumy na później.
Uwaga: gdy zajmujecie wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka o sposobie korzystania z niego przez czas wspólnego zamieszkiwania. To nie jest podział majątku i nie rozstrzyga, kto jest właścicielem.
Wniosek o podział majątku - jak napisać?
Wniosek o podział majątku jest pismem procesowym. Oznacza to, że musi spełniać specjalne warunki, aby mógł zostać rozpatrzony przez sąd. Do takich warunków należą m.in.:
- oznaczenie sądu: właściwy jest sąd rejonowy miejsca położenia majątku, a jeżeli wspólność ustała przez śmierć jednego z małżonków, sąd spadku,
- dane wnioskodawcy tj. imię, nazwisko, adres zamieszkania i PESEL lub NIP, oraz co najmniej imię, nazwisko i adres zamieszkania Twojego małżonka,
- oznaczenie rodzajowe pisma, czyli tytuł: „Wniosek o podział majątku wspólnego”,
- treść wniosku: skład majątku z wartością każdego składnika, proponowany sposób podziału, ewentualne żądanie nierównych udziałów i rozliczenia nakładów, dowody oraz uzasadnienie,
- podpis,
- załączniki: odpis wyroku rozwodowego z datą prawomocności lub umowa o rozdzielność, odpisy ksiąg wieczystych, dowód opłaty, odpisy pisma dla pozostałych uczestników.
Braki formalne sąd pozwoli uzupełnić, ale pominięte roszczenia mogą kosztować więcej, bo sąd rozstrzyga w tej sprawie o nakładach i wzajemnych rozliczeniach.
Jeśli nie czujesz się na siłach w sporządzeniu wniosku, zgłoś się o pomoc do prawnika, który z pewnością zawrze wszelkie elementy pisma oraz roszczenia.
Ile trwa sprawa o podział majątku wspólnego?
Sprawa o podział majątku wspólnego trwa tyle, ile wymaga spór, a czynnikiem, który wpływa na długość procesu, jest poziom skomplikowania sprawy, a także chęć ugodowego zakończenia sporu. Oczywiście im bardziej skonfliktowani są małżonkowie, tym mniejsza chęć z ich strony do sprawnego zakończenia sprawy. A to z kolei powoduje wydłużenie sprawy. Konkretnej liczby miesięcy Ci nie podam, bo nie mam na nią wiarygodnego źródła, a sprawa sprawie nierówna.
Co wydłuża podział? Opinie biegłych, spór o skład majątku, żądanie nierównych udziałów, rozliczanie nakładów sprzed lat, firma w majątku. Skraca go zgodny wniosek albo ugoda.
Do tego dochodzi druga instancja. Od postanowienia co do istoty sprawy przysługuje apelacja, którą wnosisz w terminie dwutygodniowym od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Postanowienie SN z 12 lutego 2016 r., II CSK 107/15 tłumaczy dlaczego:
„Sprawa działowa stanowi jedną całość.”
Postanowienie SN z 12.02.2016 r., II CSK 107/15
Mówiąc po ludzku: sposób podziału i spłaty są ze sobą związane, więc wadliwość jednego rozstrzygnięcia może prowadzić do uchylenia lub zmiany całości.
Konsultacja prawna: jak wygląda współpraca
- 1
Umówienie konsultacji
W kancelarii w Gdyni albo online. Konsultacja kosztuje od 450 zł.
- 2
Opis sprawy
Przed spotkaniem możesz przesłać mailem opis sprawy i dokumenty.
- 3
Konsultacja
Adwokat lub radca prawny ocenia Twoją sytuację i szanse oraz wskazuje dalsze kroki.
- 4
Wycena
Jeśli sprawa wymaga dalszego prowadzenia, przedstawiamy zakres i honorarium. Bez ukrytych kosztów.
- 5
Prowadzenie sprawy
Po akceptacji warunków i podpisaniu umowy od razu zajmujemy się Twoją sprawą.
Ile kosztuje podział majątku?
Wniosek o podział majątku jest płatny, bo podlega stałej opłacie sądowej. Wysokość opłaty będzie się różnić w zależności od tego czy we wniosku zawarty jest zgodny projekt podziału majątku czy też nie. Jeżeli strony doszły do porozumienia i przedstawiają zgodny projekt podziału, opłata wynosi 300 zł. Jeśli jednak strony nie mogą dojść do pokojowego rozwiązania, wówczas należy uiścić kwotę w wysokości 1000 zł od wniosku. Opłata nie zależy od wartości majątku.
Ponadto, należy mieć na uwadze koszty pełnomocnika, a także potencjalne wydatki w trakcie postępowania jak np. zaliczka na poczet biegłego. W tym postępowaniu co do zasady każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Sąd może jednak inaczej rozdzielić obowiązek ich zwrotu, gdy uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani wynikiem albo ich interesy są sprzeczne.
A notariusz? Maksymalna taksa przy działach liczona jest od ogólnej wartości majątku podlegającego działowi, więc im droższe mieszkanie, tym wyższa. Do tego dochodzi VAT, wypisy oraz opłata sądowa od wpisu do księgi wieczystej, która przy wpisie własności wynosi co do zasady 200 zł. Czy umowa jest zawsze tańsza od sądu? Wątpię, dlatego policz obie drogi, także z opłatą 300 zł od zgodnego wniosku.
Czy od podziału majątku płaci się podatek?
Podział majątku wspólnego nie rodzi podatku dochodowego, bo ustawa o PIT wprost nie stosuje się do przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia wspólności.
Pierwsza rzecz: późniejsza sprzedaż. Jeżeli po ustaniu wspólności sprzedasz nieruchomość nabytą do majątku wspólnego, pięcioletni okres z ustawy o PIT liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nabyto ją do majątku wspólnego albo wybudowano w trakcie wspólności. Przy spłatach i przejmowaniu ponad udział sprawdź skutki z doradcą podatkowym.
Druga rzecz: podatek od czynności cywilnoprawnych. Ustawa o PCC obejmuje umowy o zniesienie współwłasności w części dotyczącej spłat lub dopłat. Jeśli zatem umawiasz się u notariusza na podział ze spłatą, zapytaj go, czy i od jakiej kwoty podatek pobierze, zanim podpiszesz akt.
Kto płaci za biegłego przy podziale majątku?
Za biegłego przy podziale majątku płaci najpierw strona, która wnosi o tę opinię, bo to ona zostanie wezwana do uiszczenia zaliczki w wysokości i terminie oznaczonym przez sąd. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie zawsze jest czynnością obowiązkową w procesie o podział majątku. Oznacza to niemniej tyle, że o ile twój małżonek nie podważa wartości dóbr wchodzących w skład majątku wspólnego, to jesteś w stanie uniknąć dodatkowych kosztów. Opisywana sytuacja stanowi jednak utopijny obraz z sali sądowej, wobec czego należy zastanowić się, kto poniesie koszty na biegłego przy podziale majątku.
Taki dowód przeprowadza się na wniosek strony lub z urzędu. Gdy sąd dopuszcza dowód z urzędu, kwotę tymczasowo wykłada Skarb Państwa.
To nie jest jeszcze ostateczny rachunek. W orzeczeniu kończącym sprawę sąd rozstrzyga o wydatkach. Co do zasady każdy ponosi koszty swojego udziału, ale sąd może je rozdzielić inaczej, zwłaszcza gdy interesy uczestników są sprzeczne.
Podział majątku Gdynia Gdańsk - pomoc adwokata od spraw rodzinnych
Podział majątku w Gdyni, Gdańsku i Sopocie to sprawy, w których liczy się nie tylko zdecydowanie, umiejętność doradzenia, ale również zwykła, ludzka empatia.
Jeżeli chcesz by podczas podziału majątku reprezentował Cię taki prawnik – zapraszam Cię do kontaktu: tel. 605 622 598, biuro@kancelariamw.pl. Obsługę spraw związanych z podziałem majątku prowadzę na terenie Trójmiasta (Gdynia, Gdańsk, Sopot) oraz w woj. łódzkim.
Prawo rodzinne to nasza specjalizacja dlatego zachęcam również do zapoznania się z moimi innymi wpisami dotyczącymi tej dziedziny prawa.
Umów poradę w sprawie podziału majątku60 minut, od 450 zł. Online płatna z góry, w kancelarii na miejscu. Opłata wlicza się w wynagrodzenie, jeśli zlecisz nam sprawę.
Krok 1 z 3: forma, dzień i godzina
Wybierz dzień
Wybrana godzina to preferowany termin spotkania. Nie gwarantujemy go: jeśli będzie niedostępny, skontaktujemy się z Tobą, żeby ustalić inny.
Podział majątku - najczęściej zadawane pytania
Kiedy można dokonać podziału majątku?
Podziału majątku można dokonać po ustaniu wspólności majątkowej, czyli przed rozwodem, w trakcie albo po rozwodzie. W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału. Przed rozwodem najpierw trzeba więc zakończyć wspólność, np. umową o rozdzielność u notariusza albo wyrokiem sądu. Po rozwodzie wspólność już nie istnieje, więc takiego kroku nie potrzeba.
Czy orzeczenie o winie wpływa na podział majątku?
Orzeczenie o winie samo nie zmienia udziałów przy podziale majątku, które co do zasady pozostają równe. Sąd Najwyższy w sprawie II CSKP 1401/22 uznał jednak, że wina może mieć znaczenie przy ocenie ważnych powodów. Nawet wtedy konieczne jest wykazanie drugiej przesłanki, czyli nierównego przyczynienia się do powstania majątku wspólnego.
Czy majątek można podzielić bez sądu?
Majątek można podzielić bez sądu, jeśli małżonkowie po ustaniu wspólności są zgodni i zawrą umowę o podział. Gdy w majątku jest nieruchomość, umowa wymaga aktu notarialnego. Jest to zwykle rozwiązanie szybsze niż sąd, ale nie zawsze tańsze, bo taksa notarialna zależy od wartości majątku.
Co z kredytem hipotecznym przy podziale majątku?
Kredyt hipoteczny przy podziale majątku nie jest dzielony przez sąd, a odpowiedzialność wobec banku pozostaje solidarna, jeśli oboje jesteście kredytobiorcami. Kredyt może jednak wpływać na rozliczenia: orzecznictwo co do zasady wycenia nieruchomość bez odliczania hipoteki, ale dopuszcza odstępstwa z istotnych powodów. Jeden z małżonków może przejąć dług tylko za zgodą banku.
Co jeśli nie ma zgody co do podziału majątku przez małżonków?
Jeżeli nie ma zgody co do podziału majątku, każdy z małżonków może złożyć do sądu wniosek o podział majątku wspólnego, a opłata wynosi 1000 zł. Sąd ustala wówczas skład majątku, jego wartość oraz sposób podziału. Rozstrzyga także o nakładach i ewentualnych nierównych udziałach, a w toku sprawy powinien nakłaniać uczestników do zgodnego podziału.
Czy sąd zawsze musi ustalać, kto korzystał bardziej lub mniej z majątku?
Sąd nie musi ustalać, kto korzystał bardziej lub mniej z majątku, bo zasadą są równe udziały. Ustalenie nierównych udziałów to wyjątek na żądanie małżonka i wymaga wykazania, że zaistniały ważne powody oraz że małżonkowie w nierównym stopniu przyczynili się do powstania majątku. Samo korzystanie z rzeczy nie jest tu kryterium.
Czy wkład w rozwój kariery małżonka wpływa na podział majątku?
Wkład w rozwój kariery małżonka może wpływać na podział majątku tylko przy sporze o nierówne udziały, jako element oceny przyczynienia się do jego powstania. Kodeks każe wtedy uwzględnić także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. Dlatego opieka nad domem nie jest gorszym wkładem tylko z tego powodu, że nie przynosiła pensji.
Czy można dokonać fizycznego podziału nieruchomości w ramach podziału majątku?
Fizyczny podział nieruchomości w ramach podziału majątku jest możliwy, jeśli nie jest sprzeczny z ustawą ani przeznaczeniem rzeczy i nie powoduje jej istotnej zmiany lub znacznego zmniejszenia wartości. Projektowany podział trzeba zaznaczyć na planie. Gdy podział nie jest możliwy, sąd może przyznać nieruchomość jednemu z małżonków ze spłatą drugiego albo zarządzić jej sprzedaż.
Czy po rozwodzie jest termin na podział majątku?
Po rozwodzie nie ma terminu na podział majątku, bo roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulega przedawnieniu, a do tego majątku przepisy te stosuje się odpowiednio. Możesz więc złożyć wniosek także po latach. Czekanie ma jednak koszt: dowody na nakłady się gubią, a zmiany cen wpływają na wysokość spłaty.
Czy po podziale majątku można jeszcze żądać zwrotu nakładów?
Po prawomocnym podziale majątku nie możesz co do zasady żądać zwrotu nakładów, nawet jeśli nie zgłosiłeś ich w tej sprawie. Roszczenia dotyczące majątku objętego podziałem trzeba więc wymienić we wniosku albo w odpowiedzi na wniosek. Inna jest sytuacja rat kredytu zapłaconych dopiero po podziale, bo tych nie dało się wcześniej rozliczyć.
