'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
Nękanie z art. 190a k.k. to jedno z tych przestępstw, które zaczynają się od czegoś pozornie błahego: od SMS-a, telefonu, auta zaparkowanego pod blokiem. Pojedynczo wygląda to niegroźnie. Zebrane w całość i rozciągnięte w czasie może skończyć się zarzutem z karą do 8 lat pozbawienia wolności. Właśnie dlatego ten temat dotyczy dwóch zupełnie różnych osób: tej, która od miesięcy nie ma spokoju, i tej, która właśnie dostała wezwanie i nie rozumie, jak kilka wiadomości do byłej partnerki mogło stać się sprawą karną.
Jako adwokat od spraw karnych w Gdyni piszę ten tekst dla obu stron. Ile razy trzeba zadzwonić, żeby było to „uporczywe”? Czy można dostać zawiasy albo samą grzywnę? Czy konflikt po rozstaniu tłumaczy cokolwiek? Co zrobić z dowodami i czy złożony wniosek można wycofać? Zapraszam do wpisu.
Spis treści
Czym jest nękanie z art. 190a k.k.?
Nękanie z art. 190a k.k. to uporczywe zachowanie wobec innej osoby albo osoby jej najbliższej, które wywołuje u niej uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność. Potocznie mówimy o stalkingu, choć tego słowa w Kodeksie karnym nie znajdziesz. Przepis brzmi tak:
„Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.”
Z czego składa się przestępstwo nękania?
Przestępstwo nękania składa się z trzech elementów: zachowania, które jest nękaniem, uporczywości tego zachowania i skutku po stronie pokrzywdzonego. Brak któregokolwiek z nich oznacza, że nie ma przestępstwa z art. 190a § 1 k.k., choć może zostać wykroczenie albo inny czyn.
Rozłóżmy to na części, bo na każdej z nich można wygrać albo przegrać sprawę. Po pierwsze, musi być nękanie. Po drugie, ma ono być uporczywe. Po trzecie, musi wystąpić skutek: albo określone poczucie po stronie pokrzywdzonego, albo istotne naruszenie prywatności. Wystarczy jeden z tych skutków, nie wszystkie naraz. Mówiąc po ludzku: ktoś, kto od tygodni śledzi cudze życie, może odpowiadać nawet wtedy, gdy ofiara się go nie boi, jeżeli istotnie narusza jej prywatność.
Kto jest osobą najbliższą przy nękaniu?
Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Oznacza to, że sprawca nie musi pisać bezpośrednio do osoby, którą chce dotknąć. Wiadomości i wizyty kierowane do jej matki albo dziecka także mogą wchodzić w grę.
Co znaczy „uzasadnione okolicznościami” poczucie zagrożenia?
Uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia to takie, które sąd uzna za zrozumiałe w świetle tego, co rzeczywiście się wydarzyło, a nie tylko za szczerze odczuwane przez pokrzywdzonego. Ocena łączy więc dwie perspektywy: osoby nękanej i rozsądnego obserwatora.
Uwaga na słowa „uzasadnione okolicznościami”. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że ktoś czuje się zagrożony. Sąd patrzy na to, co czuje pokrzywdzony, ale ocenia, czy takie odczucie ma oparcie w faktach. Czytaj: osoba wyjątkowo wrażliwa nie zrobi przestępstwa z jednego niemiłego komentarza, a osoba odporna nie traci ochrony tylko dlatego, że nie okazuje strachu. To jest miejsce, w którym spór może się rozstrzygnąć, dlatego przy dowodach liczy się nie tylko to, co ktoś czuł, ale też to, co się wydarzyło.
Co znaczy „uporczywe” nękanie i ile razy trzeba to zrobić?
Uporczywe nękanie z art. 190a k.k. to zachowanie wielokrotne, rozciągnięte w czasie i podejmowane z uporem, a ustawa nie podaje żadnej minimalnej liczby telefonów, wiadomości ani tygodni. To odpowiedź, której nikt nie lubi, ale jedyna uczciwa. Nie ma magicznego progu „od dziesięciu SMS-ów”. Sąd ocenia całość: ile tego było, jak długo, jaką miało treść i czy trwało mimo sprzeciwu.
Jak sądy rozumieją uporczywość nękania?
Sądy rozumieją uporczywość nękania jako upór i wielokrotność działania rozciągniętego w czasie, dlatego jednorazowe zachowanie co do zasady nie wystarcza do skazania z art. 190a § 1 k.k. Dobrze to widać w orzeczeniach, w których ten sam sąd jedno zachowanie uznał za nękanie, a drugie nie.
Dobrze wyjaśnił to Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w wyroku z 31 marca 2026 r., IV Ka 87/26:
„Przez nękanie należy rozumieć wielokrotne, powtarzające się prześladowanie wyrażające się w podejmowaniu różnych naprzykrzających się czynności, których celem jest udręczenie, utrapienie, dokuczenie lub niepokojenie pokrzywdzonego albo jego osoby najbliższej. Jest to więc z zasady przestępstwo wieloczynowe.”
I dalej, w tym samym uzasadnieniu:
„Z powyższego wynika, iż znamion stalkingu nie wyczerpuje jednorazowe działanie sprawcy. Uporczywość cechuje bowiem upór, wytrwałość i co się z tym wiąże wielokrotność działania.”
Powyższy cytat to w zasadzie clue obrony i oskarżenia jednocześnie. Sprawa jest o tyle ciekawa, że sąd uznał jeden z zarzucanych czynów za nękanie, a drugi nie, bo zachowania nie były uporczywe. Drugi czyn zakwalifikował jako wykroczenie złośliwego niepokojenia i umorzył postępowanie z powodu przedawnienia. Ta sama oskarżona, ten sam wyrok, dwie różne oceny.
Czy pokrzywdzony musi powiedzieć sprawcy „przestań”?
Pokrzywdzony nie musi mówić sprawcy „przestań”, żeby ten odpowiadał za nękanie, bo żądanie zaprzestania nie jest warunkiem odpowiedzialności z art. 190a § 1 k.k. Wyraźna prośba ma jednak dużą wartość jako dowód.
Z uporem wiąże się pytanie o prośby. Czy pokrzywdzony musi powiedzieć „przestań”? Sąd Okręgowy w Świdnicy w wyroku z 1 lipca 2025 r., IV Ka 384/25 podzielił pogląd, że „formułowanie żądań ze strony osoby pokrzywdzonej, aby sprawca zaprzestał nękania, nie należy do warunków, które determinują możliwość przypisania odpowiedzialności karnej za czyn z art. 190a § 1 k.k.”.
W mojej ocenie to nie znaczy, że prośba nie ma znaczenia. Nie jest warunkiem odpowiedzialności, ale jest bardzo mocnym dowodem. Jeżeli ktoś czyta „nie pisz do mnie” i pisze dalej, trudno mu potem przekonywać, że nie wiedział, co robi.
Jakie zachowania mogą być stalkingiem: SMS-y, telefony, internet i podszywanie się?
Stalkingiem mogą być zarówno zachowania legalne, gdy ocenić je pojedynczo, jak i nielegalne: wiadomości, telefony, nachodzenie, śledzenie, a także podszywanie się pod kogoś w internecie. Sam SMS nie jest przecież niczym zakazanym, tak jak spacer pod czyimś oknem. Problem zaczyna się wtedy, gdy staje się to narzędziem. Sąd z Piotrkowa Trybunalskiego wskazał przykładowo wysyłanie listów i SMS-ów, telefonowanie, nachodzenie w różnych miejscach, stałe śledzenie, naprzykrzające się towarzyszenie, a także grożenie i włamywanie się do skrzynek na listy lub do mieszkania, żeby zostawić wiadomość lub przedmiot. W tym samym uzasadnieniu podkreślił, że ustawodawca nie wymaga elementu agresji i nie ma znaczenia, czy sprawcą kieruje miłość, nienawiść czy chęć zemsty.
Czy miłość albo chęć odzyskania partnera usprawiedliwia nękanie?
Miłość ani chęć odzyskania partnera nie usprawiedliwia nękania, bo dla odpowiedzialności z art. 190a k.k. nie ma znaczenia, czy sprawcą kieruje uczucie, nienawiść czy zemsta. To samo dotyczy kanału: przepis obejmuje zachowania w realu i w internecie.
Czytaj: „kocham ją i chcę ją odzyskać” nie jest linią obrony. Kwiaty pod drzwiami, codzienne pytania „co u Ciebie” i czekanie pod pracą mogą być nękaniem tak samo jak wyzwiska. Szczere przekonanie, że jest się nieszkodliwym romantykiem, niczego tu nie zmienia. Internet niczego tu nie zmienia, bo przepis nie mówi, jakim kanałem działa sprawca. Komentarze pod każdym zdjęciem, zakładanie kolejnych kont po zablokowaniu albo wiadomości do znajomych ofiary też mogą składać się na całość.
Podszywanie się pod inną osobę: art. 190a § 2 k.k.
Podszywanie się pod inną osobę jest przestępstwem z art. 190a § 2 k.k., gdy sprawca wykorzystuje cudzy wizerunek lub dane i wyrządza tym szkodę majątkową lub osobistą, nawet jeśli zrobił to tylko raz.
Osobną odmianą jest podszywanie się. Odpowiada ten, kto „podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek, inne jej dane osobowe lub inne dane, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, przez co wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą”. Klasyczny obraz to fałszywy profil ze zdjęciem i nazwiskiem albo ogłoszenie towarzyskie wystawione na cudzy numer telefonu. Ustawa nie mówi tu o uporczywości, za to wymaga szkody. Jeżeli ktoś założy fałszywe konto, które nikomu nie zaszkodziło, sprawa wygląda inaczej niż wtedy, gdy przez to konto ofiara straciła klientów albo dobre imię.
Przykład: kiedy wiadomości stają się nękaniem?
Wiadomości stają się nękaniem wtedy, gdy są liczne, rozciągnięte w czasie, jednostronne i wysyłane mimo jasnego sprzeciwu, a ta sama liczba wiadomości wymienianych w obie strony w rzeczowym sporze może nękaniem nie być. Najlepiej pokazać to na liczbach.
Przykład (losowe założenia): w ciągu 4 miesięcy ktoś wysyła 300 wiadomości i pięć razy czeka pod pracą byłej partnerki, która dwa razy pisemnie prosiła o koniec kontaktu. To obraz, który niesie duże ryzyko zarzutu. Te same 300 wiadomości wymienionych w obie strony przy sporze o opiekę nad dzieckiem to już zupełnie inna rozmowa o uporczywości.
Anonimowe nękanie w internecie: jak ustalić, kto za tym stoi?
Sprawcę anonimowego nękania w internecie ustala Policja albo prokurator, którzy mogą zażądać od operatora i od platformy danych pozwalających zidentyfikować właściciela konta, więc anonimowość sprawcy nie blokuje zawiadomienia. Pokrzywdzony sam tych danych zwykle nie dostanie. Platforma nie odpowie Ci, kto stoi za kontem „anonim_1987”. Prokurator może się do niej zwrócić, ale trzeba brać poprawkę na to, że duże platformy, zwłaszcza zagraniczne, takie jak Facebook, odpowiadają na takie żądania niechętnie, z dużym opóźnieniem albo wcale. Dlatego dobrze opisane zawiadomienie to podstawa, ale nie jedyny krok. Równolegle szukaj poszlak sam: charakterystyczny styl pisania i błędy, godziny aktywności konta, informacje o Tobie, które zna tylko wąskie grono osób, powiązane konta, wspólni znajomi i polubienia. Takie poszlaki często bardziej przybliżają do sprawcy niż odpowiedź platformy.
Najczęściej widzę dwa scenariusze. W pierwszym ktoś zakłada kolejne konta po każdym zablokowaniu i pisze z nich to samo: te same zwroty, te same pory, te same szczegóły z życia ofiary, które zna tylko kilka osób. W drugim ktoś działa „przez” cudzą tożsamość, czyli zakłada profil z Twoim zdjęciem albo wystawia ogłoszenie z Twoim numerem. To dwa różne przepisy i dwa różne sposoby dowodzenia.
Jak Policja i prokurator ustalają właściciela konta?
Prokurator albo sąd może postanowieniem zażądać od firm telekomunikacyjnych korespondencji i danych o połączeniach, a od podmiotów świadczących usługi drogą elektroniczną niezwłocznego zabezpieczenia danych na okres do 90 dni. Duże zagraniczne platformy, takie jak Facebook, odpowiadają na takie żądania niechętnie, z opóźnieniem albo wcale, dlatego równolegle warto samemu szukać poszlak wskazujących sprawcę. To drugie jest w sprawach internetowych kluczowe. Dane o logowaniach i adresach IP nie leżą u usługodawców wiecznie, a postępowanie potrafi ruszyć dopiero po kilku tygodniach. Zabezpieczenie zatrzymuje te dane, zanim znikną, a potem można po nie sięgnąć. Ten sam mechanizm obejmuje treści opublikowane w sieci, a obowiązanym może być także administrator strony czy forum.
Co z tego wynika dla Ciebie? W zawiadomieniu wskaż nie tylko, co ktoś pisał, ale także gdzie: dokładny adres profilu (link, nie sama nazwa), nazwę serwisu, daty i godziny wiadomości oraz informację, z jakiego numeru albo adresu e-mail przychodziły wiadomości. Wnoszę też wprost o zabezpieczenie danych u usługodawcy. Pokrzywdzony może składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa, a taki wniosek zmusza organ do zajęcia stanowiska, zamiast czekać, aż ktoś sam na to wpadnie.
Uczciwie dodam jedno: nie każdą sprawę uda się w ten sposób zamknąć. Konta zakładane przez zagraniczne usługi, logowania przez sieci anonimizujące albo z publicznych punktów dostępu potrafią urwać trop. Wtedy pomaga coś, czego technika nie zastąpi: treść. Jeżeli anonimowy profil zna szczegóły, które wie tylko były partner albo konkretny sąsiad, to jest poszlaka, którą sąd oceni razem z resztą.
Fałszywy profil i podszywanie się: kiedy to przestępstwo z art. 190a § 2 k.k.?
Podszywanie się z art. 190a § 2 k.k. jest przestępstwem wtedy, gdy sprawca wykorzystuje Twój wizerunek, dane osobowe lub inne dane, po których jesteś publicznie rozpoznawany, i przez to wyrządza Ci szkodę majątkową lub osobistą. Kara jest taka sama jak za uporczywe nękanie, a ściganie także następuje na wniosek pokrzywdzonego. Przy tym przepisie nie liczy się, ile razy sprawca coś zrobił, tylko czy podszył się pod Ciebie i czy z tego powodu straciłeś pieniądze, reputację, spokój albo relacje.
Przykłady, które ten przepis obejmuje, wyglądają zwyczajnie: profil randkowy z Twoimi zdjęciami i Twoim numerem telefonu, fałszywe konto w mediach społecznościowych, z którego „Ty” obrażasz znajomych z pracy, wiadomości wysyłane z adresu e-mail łudząco podobnego do Twojego, ogłoszenie o sprzedaży czegoś, czego nie masz. Dlatego przy zawiadomieniu dokumentuję nie tylko sam profil, ale też skutek: kto zadzwonił, kto się odwrócił, jaki kontrakt przepadł. Bez szkody ten przepis nie zadziała.
Włamanie na konto i intymne zdjęcia: kiedy dochodzą inne przepisy?
Włamanie na Twoje konto pocztowe, profil albo telefon to odrębne przestępstwo z art. 267 k.k., zagrożone grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do 2 lat. Odpowiada ten, kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji, przełamując lub omijając zabezpieczenie, kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do systemu informatycznego, kto zakłada urządzenie podsłuchowe lub oprogramowanie szpiegujące, a także ten, kto tak zdobytą informację ujawnia innej osobie. To również przestępstwo ścigane na wniosek pokrzywdzonego.
W sprawach po rozstaniu ten przepis pojawia się częściej, niż ludzie myślą. Były partner zna hasło, bo „kiedyś było wspólne”, albo wciąż ma dostęp do konta w chmurze, w którym są Twoje zdjęcia i lokalizacja telefonu. Znajomość hasła nie daje uprawnienia, gdy związek się skończył. Jeżeli ktoś wie o Tobie rzeczy, których nie powinien wiedzieć, zmień hasła, wyloguj wszystkie urządzenia i sprawdź, kto ma dostęp do lokalizacji. Zrób to po zabezpieczeniu dowodów, a nie przed: lista zalogowanych urządzeń i historia logowań to często jedyny ślad.
Osobny przepis dotyczy zdjęć i nagrań intymnych. Rozpowszechnianie bez zgody wizerunku nagiej osoby albo osoby w trakcie czynności seksualnej jest przestępstwem z art. 191a k.k., zagrożonym karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, ściganym na wniosek pokrzywdzonego. Groźba „wyślę to Twojemu szefowi” zwykle łączy się wtedy z nękaniem i groźbą karalną. W takich sprawach nie negocjuj ze sprawcą. Zgłoś treść do platformy, zabezpiecz dowody i złóż zawiadomienie.
Nękanie a groźby, zniesławienie i złośliwe niepokojenie: czym się różnią?
Nękanie z art. 190a k.k. różni się od groźby, zniesławienia i złośliwego niepokojenia tym, że wymaga uporczywości i określonego skutku, a dzięki temu grozi za nie znacznie surowsza kara. To rozróżnienie ma realne skutki, bo od kwalifikacji czynu zależy to, czy mówimy o przestępstwie zagrożonym nawet 8 latami, czy o wykroczeniu.
Nękanie a groźba karalna
Groźba karalna to grożenie popełnieniem przestępstwa na szkodę danej osoby lub jej najbliższych, jeżeli wzbudza uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Grozi za nią pozbawienie wolności do 3 lat. Wystarczy jedna groźba, nie trzeba żadnego ciągu zachowań. Co istotne, oba czyny mogą zostać przypisane razem. Tak było w sprawie ze Świdnicy, gdzie oskarżenie dotyczyło jednocześnie nękania i gróźb w jednym czynie. Jeżeli więc w wiadomościach padło „pożałujesz”, licz się z tym, że prokurator przeczyta je pod kątem obu przepisów.
Nękanie a zniesławienie
Zniesławienie to z kolei pomawianie o postępowanie, które może poniżyć w opinii publicznej. O tym, jak działa ten tryb i dlaczego tam to pokrzywdzony sam prowadzi sprawę, piszę we wpisie o tym, czym jest zniesławienie i pomówienie. Jedno nie wyklucza drugiego: seria fałszywych wpisów o kimś może być elementem nękania, a pojedyncza publikacja raczej nie.
Nękanie a złośliwe niepokojenie z art. 107 k.w.
Nękanie różni się od złośliwego niepokojenia z art. 107 k.w. przede wszystkim uporczywością i skutkiem: złośliwe niepokojenie jest wykroczeniem, za które grozi ograniczenie wolności, grzywna albo nagana, a nękanie przestępstwem zagrożonym karą do 8 lat.
Najbliższym krewnym nękania jest wykroczenie złośliwego niepokojenia. Odpowiada za nie ten, kto „w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd lub w inny sposób złośliwie niepokoi”. Kara to ograniczenie wolności, grzywna albo nagana. Dla obrońcy to bardzo ważna ścieżka. Jeżeli nie ma uporczywości, a jest jedynie złośliwy wybryk, walka toczy się często o to, czy sprawa w ogóle powinna zostać przestępstwem. Różnica między wyrokiem za przestępstwo z art. 190a k.k. a orzeczeniem za wykroczenie jest dla klienta ogromna, także z punktu widzenia zawodu i karalności.
Moja rada: nie oceniaj swojej sprawy po nazwie, którą nadała jej druga strona. Zgłoszenie „stalkingu” nie przesądza kwalifikacji, a ta może się zmienić w toku sprawy, co pokazał wyrok z Piotrkowa Trybunalskiego.
Nękanie przez byłego partnera po rozstaniu: co możesz zrobić?
Nękanie przez byłego partnera po rozstaniu możesz zgłosić jako przestępstwo z art. 190a k.k., a niezależnie od tego żądać od sądu rodzinnego zakazu kontaktowania się z Tobą, bo ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej obejmuje także osoby, które były w związku w przeszłości. To jest najczęstszy obraz nękania, z jakim się spotykam. Związek się kończy, a jedna strona tego nie przyjmuje: pisze nocami, przychodzi „tylko porozmawiać”, kontaktuje się z rodziną, z nowym partnerem, z pracodawcą.
W tych sprawach słyszę zwykle dwa zdania. Od osoby nękanej: „nie chcę mu niszczyć życia, chcę tylko spokoju”. Od osoby oskarżanej: „przecież byliśmy razem pięć lat, mam prawo wiedzieć, co się stało”. Oba zdania są zrozumiałe po ludzku i oba nie mają znaczenia prawnego. Pięć lat związku nie daje prawa do kontaktu wbrew woli drugiej osoby, a chęć „tylko spokoju” nie wyklucza złożenia wniosku o ściganie. Często to właśnie wniosek daje ten spokój najszybciej.
Zakaz kontaktowania się z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej
Zakazu kontaktowania się z Tobą możesz żądać od sądu na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej także wtedy, gdy były partner nęka Cię na odległość, środkami komunikacji elektronicznej, wywołując uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie naruszając Twoją prywatność. Ta ustawa jest szersza, niż sugeruje jej nazwa. Za osobę doznającą przemocy domowej uważa się także osobę, która obecnie lub w przeszłości pozostawała ze sprawcą w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej, niezależnie od tego, czy razem mieszkali. Byłe małżeństwo też się mieści.
Sprawę rozpoznaje sąd w postępowaniu nieprocesowym, wniosek można złożyć na urzędowym formularzu, a ustawa nakazuje sądowi orzec w terminie miesiąca od jego wniesienia. To nie jest sprawa karna. Nie musisz czekać na zarzuty ani na wyrok, a jedno nie wyklucza drugiego. W praktyce taki zakaz bywa dla pokrzywdzonego najszybszym narzędziem, a dla osoby oskarżanej sygnałem, że od tej chwili każda kolejna wiadomość będzie wyglądała w aktach jeszcze gorzej.
Nękanie a kontakty z dzieckiem i sprawa w sądzie rodzinnym
Wspólne dziecko nie daje prawa do nękania drugiego rodzica, a sąd rodzinny może ograniczyć kontakty, na przykład zakazać porozumiewania się na odległość albo zezwolić na spotkania tylko w obecności wskazanej osoby, jeśli wymaga tego dobro dziecka. Kodeks rodzinny i opiekuńczy pozwala sądowi także zakazać spotkań, zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu albo ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość. Gdy kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka lub je naruszają, sąd ich zakazuje.
Tu muszę powiedzieć coś, co nie spodoba się obu stronom. Pokrzywdzonemu: sprawa o nękanie nie jest skrótem do odebrania drugiemu rodzicowi dziecka. Sąd rodzinny patrzy na dobro dziecka, a nie na to, kto komu dokuczał. Jeżeli ojciec pisał do matki obraźliwe wiadomości, a z dzieckiem ma dobrą więź, sąd może uregulować sposób kontaktu, zamiast go zakazywać. Osobie oskarżanej: „pisałem w sprawie dziecka” broni tylko wtedy, gdy rzeczywiście pisałeś w sprawie dziecka. Wiadomość „czy Mała ma jutro basen” to sprawa dziecka. Dwadzieścia wiadomości o tym, z kim matka była w sobotę, już nie.
Moja praktyczna rada dla rodziców w konflikcie: jeden kanał, krótkie wiadomości, wyłącznie o dziecku, w godzinach dziennych. Najlepiej ustalony sposób kontaktów na piśmie, a gdy porozumienia nie ma, wniosek do sądu. O tym, jak to zrobić, piszę we wpisie jak uregulować kontakty z dzieckiem po rozstaniu. Uregulowane kontakty chronią obie strony: jedna wie, kiedy może się spodziewać kontaktu, druga wie, czego nie wolno jej przekraczać.
Nękanie w rodzinie: przemoc domowa, Niebieska Karta i nakaz opuszczenia mieszkania
Nękanie w rodzinie jest jednocześnie przemocą domową w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, więc poza sprawą karną możesz uzyskać nakaz opuszczenia mieszkania i zakazy wydawane przez Policję oraz sąd. Ustawowa definicja przemocy domowej wprost obejmuje działania, które istotnie naruszają prywatność albo wzbudzają poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej. To prawie dosłownie język art. 190a k.k.
Nękanie z art. 190a k.k. a znęcanie się z art. 207 k.k.
Znęcanie się z art. 207 k.k. dotyczy osoby najbliższej albo osoby zależnej od sprawcy i jest ścigane z urzędu, a nękanie z art. 190a k.k. może dotyczyć każdego i co do zasady wymaga wniosku pokrzywdzonego. Za znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą grozi kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, nad osobą nieporadną od 6 miesięcy do 8 lat, a przy szczególnym okrucieństwie od roku do 10 lat. Jeżeli następstwem znęcania jest targnięcie się pokrzywdzonego na życie, kara wynosi od 2 do 15 lat.
Dlaczego ta różnica ma znaczenie w praktyce? Bo w rodzinie granica między tymi przepisami bywa cienka, a od kwalifikacji zależy, kto kontroluje sprawę. Przy znęcaniu się pokrzywdzony nie „wycofa” sprawy, bo nie składał wniosku, od którego zależy ściganie. Przy nękaniu wniosek jest potrzebny, a jego cofnięcie wymaga zgody prokuratora lub sądu. Gdy sprawca mieszka z ofiarą, wyzywa, kontroluje telefon, zabiera pieniądze i grozi, prokurator często sięga po art. 207 k.k. Gdy sprawca się wyprowadził i „tylko” pisze oraz przychodzi pod blok, bliżej jest do art. 190a k.k. Pojedyncze zachowania mogą też wchodzić w oba przepisy jednocześnie.
Niebieska Karta: co to jest i kto ją zakłada?
Niebieska Karta to procedura gminna uruchamiana przez wypełnienie formularza „Niebieska Karta” w razie podejrzenia przemocy domowej i nie wymaga zgody ani osoby doznającej przemocy, ani osoby, której dotyczy podejrzenie. Formularz wypełniają przedstawiciele instytucji, które w toku swojej pracy zauważą przemoc albo dostaną zgłoszenie od świadka. Najczęściej jest to Policja po interwencji, ale też ośrodek pomocy społecznej, szkoła czy ochrona zdrowia. Sprawą zajmuje się potem zespół interdyscyplinarny w gminie.
Niebieska Karta nie jest wyrokiem ani zarzutem. Jej przebieg ustawa każe jednak brać pod uwagę sądowi, który zmienia lub uchyla postanowienie o nakazie opuszczenia mieszkania albo o zakazach, a dokumentacja potrafi być mocnym dowodem w sprawie karnej i rodzinnej. Dlatego radzę pokrzywdzonym, żeby przy interwencji mówić konkretnie, a osobom, wobec których procedurę wszczęto, żeby nie lekceważyły wezwań zespołu. Nieobecność i obojętność trafiają do dokumentacji tak samo jak słowa.
Nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania wydawany przez Policję
Policja może wobec osoby stosującej przemoc domową, która stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia, wydać nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i zakaz zbliżania się do niego, a także zakaz zbliżania się do osoby pokrzywdzonej, zakaz kontaktowania się z nią i zakaz wstępu do jej szkoły lub miejsca pracy. Te nakazy i zakazy są natychmiast wykonalne, można je łączyć i można je wydać nawet pod nieobecność sprawcy.
Kluczowa jest data. Nakazy i zakazy policyjne tracą moc po 14 dniach od wydania, chyba że sąd udzieli zabezpieczenia, które je przedłuży. Jeżeli więc Policja wydała nakaz, pokrzywdzony nie powinien czekać do trzynastego dnia. Wniosek do sądu na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej trzeba złożyć szybko, razem z wnioskiem o zabezpieczenie. Policja ma obowiązek poinformować Cię o tej możliwości, ale formularza za Ciebie nie złoży.
Osoba, wobec której Policja wydała nakaz albo zakaz, może złożyć zażalenie do sądu rejonowego w terminie 3 dni od doręczenia. Sąd rozpoznaje je w ciągu 3 dni od wpływu i bada zasadność, legalność oraz prawidłowość czynności. To bardzo krótki termin, więc jeśli uważasz, że nakaz jest bezpodstawny, działaj tego samego albo następnego dnia. Do czasu rozstrzygnięcia nakaz obowiązuje, a jego złamanie tylko pogorszy Twoją sytuację.
Nękanie w pracy i nękanie przez sąsiada: jakie przepisy wchodzą w grę?
Nękanie w pracy i przez sąsiada jest przestępstwem z art. 190a k.k. na takich samych zasadach jak każde inne, a obok drogi karnej masz w pracy roszczenia z tytułu mobbingu, a wobec sąsiada wykroczenia i roszczenia cywilne. Kodeks karny nie pyta, skąd znasz sprawcę. Zmienia się natomiast to, co jeszcze możesz zrobić poza zawiadomieniem.
Nękanie w pracy a mobbing
Nękanie w pracy od 5 listopada 2026 r. pokrywa się z ustawową definicją mobbingu, bo Kodeks pracy określa mobbing jako zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika. Uporczywość według nowych przepisów oznacza, że nękanie jest powtarzalne, nawracające lub stałe, a zachowania incydentalne mobbingiem nie są. Ustawa wymienia przykładowe przejawy: upokarzanie, zastraszanie, nieuzasadnioną krytykę, izolowanie pracownika czy utrudnianie mu wykonywania pracy.
Różnica między drogami jest zasadnicza. Za mobbing odpowiada wobec pracownika pracodawca, który ma obowiązek mu przeciwdziałać, a sprawa toczy się przed sądem pracy. Za nękanie z art. 190a k.k. odpowiada konkretny człowiek: przełożony, kolega, klient. W mojej ocenie te dwie drogi warto rozważać razem, ale nie mieszać. Skarga do pracodawcy i sprawa w sądzie pracy dotyczą tego, czy firma zareagowała. Zawiadomienie o przestępstwie dotyczy tego, co zrobił sprawca, i ma sens wtedy, gdy zachowanie wychodzi poza zwykły konflikt w pracy: wiadomości po godzinach, śledzenie w mediach społecznościowych, przychodzenie pod dom. Więcej o roszczeniach pracowniczych piszę we wpisie o tym, czym jest mobbing i jak go udowodnić.
Nękanie przez sąsiada
Nękanie przez sąsiada może być przestępstwem z art. 190a k.k., gdy jest uporczywe i wywołuje określony skutek, a pojedyncze złośliwe zachowania zwykle są wykroczeniami, na przykład złośliwym niepokojeniem albo zakłócaniem spokoju lub spoczynku nocnego. Spory sąsiedzkie mają swoją specyfikę: strony mieszkają obok siebie latami, każda ma swoją wersję, a świadkami są inni sąsiedzi, którzy rzadko chcą się mieszać.
Z mojego doświadczenia wynika, że w sprawach sąsiedzkich najwięcej przegrywa się na dowodach, nie na prawie. „Od lat nam dokucza” nie przekona sądu. Przekona go dziennik: data, godzina, co się stało, kto widział, zdjęcie albo nagranie z kamery skierowanej na własne drzwi. Uwaga przy monitoringu: kamera powinna chronić Twój teren, a nie obserwować cudze okna, bo inaczej druga strona zarzuci Ci to samo naruszenie prywatności. Niezależnie od sprawy karnej Kodeks cywilny nakazuje właścicielowi nieruchomości powstrzymywać się od działań zakłócających korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, a nękanie narusza także dobra osobiste, o czym niżej.
Jaka kara grozi za nękanie z art. 190a k.k.?
Za nękanie z art. 190a k.k. grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, a jeśli pokrzywdzony targnie się na własne życie, od 2 do 15 lat. Taka sama kara jak za zwykłe nękanie grozi za podszywanie się pod inną osobę. Tak wyglądają te widełki:
| Czyn | Kara według ustawy | Tryb ścigania |
|---|---|---|
| Uporczywe nękanie | pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat | na wniosek pokrzywdzonego |
| Podszywanie się pod inną osobę ze szkodą | pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat | na wniosek pokrzywdzonego |
| Następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na życie | pozbawienie wolności od 2 do 15 lat | z urzędu |
Grzywna lub ograniczenie wolności zamiast więzienia
Za nękanie sąd może zamiast kary pozbawienia wolności orzec grzywnę nie niższą od 150 stawek dziennych albo ograniczenie wolności nie krótsze niż 4 miesiące, jeżeli uzna, że kara więzienia nie byłaby surowsza od roku. Ta możliwość wynika z art. 37a k.k. i nie dotyczy między innymi recydywistów z art. 64 § 1 k.k.
Czy to znaczy, że każdy skazany idzie do więzienia? Nie. Ustawodawca zostawił tu kilka furtek, choć nie wszystkie te, o których ludzie słyszeli. Jeżeli sąd uzna, że kara nie byłaby surowsza od roku, co do zasady może zamiast niej orzec ograniczenie wolności nie niższe niż 4 miesiące albo grzywnę nie niższą niż 150 stawek dziennych. W sprawie z Piotrkowa Trybunalskiego sąd odwoławczy zrobił dokładnie to: zamiast kary pozbawienia wolności wymierzył oskarżonej 150 stawek po 10 zł, czyli 1 500 zł grzywny, zostawiając zakaz kontaktu i zbliżania się.
Czy za nękanie można dostać zawiasy?
Za nękanie można dostać zawiasy, czyli warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej roku, jeżeli sprawca w czasie czynu nie był skazany na karę pozbawienia wolności i sąd uzna to za wystarczające.
Druga furtka to zawieszenie. Sąd może warunkowo zawiesić karę nieprzekraczającą roku, jeżeli sprawca w czasie czynu nie był skazany na karę pozbawienia wolności. Okres próby trwa od roku do 3 lat, a przy przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej od 2 do 5 lat. Więcej o warunkach piszę we wpisie o tym, czym jest warunkowe zawieszenie kary. Sąd zobowiązuje wtedy skazanego np. do powstrzymania się od kontaktu z pokrzywdzonym, do przeproszenia go albo do terapii.
Dlaczego przy nękaniu nie ma warunkowego umorzenia?
Uwaga: warunkowego umorzenia przy nękaniu nie dostaniesz. Ustawa wyklucza je przy czynach zagrożonych karą przekraczającą 5 lat, a tu górna granica to 8 lat. Czytaj: jeżeli ktoś obiecuje Ci „umorzenie warunkowe” przy tej kwalifikacji, to albo nie zna przepisu, albo najpierw trzeba zmienić kwalifikację czynu. Na wymiar kary wpływa m.in. zachowanie po czynie, zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie.
Targnięcie się pokrzywdzonego na życie: art. 190a § 3 k.k.
Jeżeli następstwem nękania lub podszywania się jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca odpowiada z art. 190a § 3 k.k., za co grozi kara od 2 do 15 lat pozbawienia wolności, a ściganie następuje z urzędu. To jedyna postać nękania, przy której wniosek pokrzywdzonego nie jest potrzebny. Ustawa wymaga wniosku tylko przy § 1 i § 2, więc przy § 3 prokurator działa sam, a ewentualne „wycofanie” niczego nie zatrzyma.
Kiedy sprawca odpowiada za targnięcie się pokrzywdzonego na życie?
Sprawca odpowiada za ten skutek wtedy, gdy targnięcie się na życie jest następstwem jego czynu, czyli gdy da się wykazać związek między nękaniem a dramatyczną decyzją pokrzywdzonego. Ustawa mówi o „targnięciu się”, a nie o śmierci, więc przepis obejmuje także próbę. To najtrudniejsze sprawy, jakie znam, i dla rodziny pokrzywdzonego, i dla obrony.
W praktyce spór toczy się o dwie rzeczy. Po pierwsze, czy zachowanie sprawcy było w ogóle nękaniem z § 1 albo podszywaniem się z § 2, bo bez tego nie ma podstawy do § 3. Po drugie, czy to ten czyn doprowadził do targnięcia się na życie, skoro w życiu pokrzywdzonego mogły działać też inne czynniki. Tu ogromne znaczenie ma dokumentacja: wiadomości z okresu bezpośrednio poprzedzającego, relacje bliskich, dokumentacja lekarska i psychologiczna, a często opinia biegłego. Jeżeli jesteś bliską osobą pokrzywdzonego, zabezpiecz telefon i konta, zanim ktokolwiek je wyczyści lub zamknie.
Jedno zdanie poza prawem. Jeżeli czytasz ten tekst, bo nękanie odbiera Ci siły do życia, porozmawiaj o tym dziś z kimś bliskim albo z lekarzem, a w sytuacji zagrożenia dzwoń na numer alarmowy 112. Sprawa karna może poczekać jeden dzień. Ty jesteś ważniejszy od niej.
Zakaz kontaktu, zakaz zbliżania się i areszt: co jeszcze grozi poza karą?
Poza karą za nękanie sąd może orzec zakaz kontaktowania się i zbliżania do pokrzywdzonego, a już w trakcie postępowania grożą środki zapobiegawcze, w tym dozór Policji, a nawet tymczasowe aresztowanie. Te środki bywają bardzo odczuwalne, bo działają szybciej niż wyrok.
Zakaz kontaktowania się i zbliżania w wyroku
Zakaz kontaktowania się i zakaz zbliżania do pokrzywdzonego sąd może orzec w wyroku za nękanie jako środek karny, bo nękanie jest przestępstwem przeciwko wolności. Przy nękaniu ten zakaz nie jest obowiązkowy, więc pokrzywdzony powinien o niego wyraźnie wnosić i uzasadnić, dlaczego jest potrzebny.
Zakazy jako środek karny sąd może orzec w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności, a tak jest przy nękaniu. Orzeka się je w latach, od roku do 15 lat, a zakaz zbliżania się może być kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego. Zakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji w określonych odstępach czasu, a sam obowiązek orzeka się na okres od 3 do 12 miesięcy. Zakazy obowiązują od uprawomocnienia się orzeczenia, a ich okres nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Co się stanie, gdy skazany je złamie? Grozi mu kolejne przestępstwo, zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Dozór Policji i zakazy w trakcie śledztwa
W toku śledztwa prokurator może oddać podejrzanego pod dozór Policji i wpisać w postanowienie zakaz kontaktowania się z pokrzywdzonym, zakaz zbliżania się na wskazaną odległość, obowiązek meldowania się. Osobny środek, czyli nakaz okresowego opuszczenia wspólnego lokalu, dotyczy przestępstw z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej.
Czy za nękanie grozi tymczasowe aresztowanie?
Za nękanie może grozić tymczasowe aresztowanie, bo górna granica kary wynosi 8 lat, a przy takim zagrożeniu potrzebę aresztu można uzasadniać samą grożącą surową karą. Areszt nie jest jednak automatyczny i sąd musi ocenić, czy łagodniejszy środek nie wystarczy.
Mało tego, zagrożenie 8 latami ma jeszcze jeden skutek. Przy występku, którego górna granica wynosi co najmniej 8 lat, potrzebę aresztu można uzasadniać samą grożącą surową karą. Do tego środek zapobiegawczy można wyjątkowo zastosować, gdy istnieje uzasadniona obawa, że oskarżony popełni przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu, zwłaszcza gdy tym groził. Złamanie dozoru otwiera drogę do środka surowszego. O tym, jak wygląda areszt i jak się przed nim bronić, piszę we wpisie o tym, czym jest tymczasowe aresztowanie.
Zadośćuczynienie i nawiązka w wyroku karnym
W wyroku za nękanie sąd może zasądzić od sprawcy zadośćuczynienie albo naprawienie szkody, a na wniosek pokrzywdzonego ma obowiązek to zrobić.
Dochodzą pieniądze. W razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego orzeka, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za krzywdę. Jeżeli jest to znacznie utrudnione, może zasądzić nawiązkę do 200 000 zł. Niezaspokojonej części pokrzywdzony może dochodzić w sprawie cywilnej. Przykład (losowe założenia): sąd orzeka 10 000 zł zadośćuczynienia i 150 stawek grzywny po 30 zł, czyli 4 500 zł. Razem to 14 500 zł, jeszcze przed kosztami procesu. Skazanie przestaje wtedy wyglądać jak „tylko grzywna”.
Dostałeś wezwanie w sprawie nękania: co robić?
Po wezwaniu w sprawie nękania przerwij wszelki kontakt z osobą zgłaszającą, zachowaj całą korespondencję i przed złożeniem wyjaśnień porozmawiaj z obrońcą. Najgorsza możliwa reakcja to napisanie do drugiej strony „musimy to wyjaśnić, wycofaj to”. Taka wiadomość trafia do akt jako kolejny element ciągu, a przy okazji może zostać odczytana jako próba wpływania na świadka.
Świadek czy podejrzany: jakie masz prawa na przesłuchaniu?
Na przesłuchaniu w sprawie o nękanie Twoje prawa zależą od tego, w jakim charakterze jesteś wzywany: podejrzany może odmówić wyjaśnień, a świadek co do zasady ma obowiązek zeznawać, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.
Sprawdź też, w jakim charakterze jesteś wzywany. Jeżeli jako podejrzany, przysługuje Ci prawo do składania wyjaśnień, ale też prawo do odmowy ich składania albo odpowiedzi na poszczególne pytania, bez podawania powodów. Masz prawo żądać przesłuchania z udziałem ustanowionego obrońcy. Uwaga: jeżeli obrońca się nie stawi, przesłuchanie i tak może się odbyć, więc ustal termin wcześniej. Gdy nie jesteś w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, możesz wystąpić o obrońcę z urzędu.
Jak przebiega śledztwo w sprawie o nękanie?
Nękanie zagrożone 8 latami idzie w trybie śledztwa, a nie dochodzenia, bo dochodzenie obejmuje czyny zagrożone do 5 lat. Śledztwo powinno być ukończone w ciągu 3 miesięcy, choć prokurator może je przedłużać. Sprawę w pierwszej instancji rozpoznaje co do zasady sąd rejonowy. Masz też prawo składać wnioski dowodowe. Dostęp do akt przysługuje stronom także w śledztwie, jeżeli nie sprzeciwia się temu potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Można też wnioskować o końcowe zaznajomienie z materiałami przed zamknięciem śledztwa.
Czego nie robić po wezwaniu?
Po wezwaniu w sprawie o nękanie nie kasuj korespondencji, nie kontaktuj się z osobą zgłaszającą i nie komentuj sprawy publicznie, bo każde z tych zachowań może zostać wykorzystane przeciwko Tobie.
O czym jeszcze powinieneś pamiętać:
- nie kasuj wiadomości ani połączeń. Skasowane przez Ciebie mogą istnieć w telefonie drugiej strony, a pełny wątek bywa Twoim najlepszym dowodem,
- zanotuj daty i okoliczności, póki je pamiętasz. Po roku trudno odtworzyć, kto zaczynał rozmowę i dlaczego,
- nie publikuj nic o sprawie i nie komentuj jej u wspólnych znajomych. To może tylko wydłużyć listę zarzutów,
- wspólne sprawy, np. kontakty z dzieckiem, załatwiaj odtąd rzeczowo i najlepiej przez pełnomocnika lub w jednym kanale.
Pierwsze dni mogą mieć duże znaczenie dla tego, czy zarzut uda się ograniczyć. Jeżeli szukasz kogoś, kto poprowadzi obronę od początku, opisuję to na stronie adwokat sprawy karne Gdynia.
Jak się bronić przed zarzutem nękania?
Przed zarzutem nękania bronisz się przede wszystkim, wykazując brak uporczywości, brak uzasadnionego skutku albo brak dowodów, a nie opowiadając, że druga strona jest osobą trudną. Oskarżony nie musi dowodzić swojej niewinności, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na jego korzyść. To jednak nie zwalnia z pracy nad sprawą.
Czy konflikt rodzinny lub po rozstaniu wyłącza odpowiedzialność?
Konflikt rodzinny lub po rozstaniu nie wyłącza odpowiedzialności za nękanie, choć może tłumaczyć emocje stron i tło sprawy.
Naturalna linia obrony brzmi: „to był konflikt”. Sama w sobie nie wystarcza. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w wyroku z 30 kwietnia 2026 r., IV Ka 318/25 ujął to dosadnie:
„Nie każde napięcie rodzinne, nawet bardzo intensywne, wyłącza odpowiedzialność karną. Konflikt osobisty może stanowić tło sprawy, może tłumaczyć emocje stron, może nawet częściowo wyjaśniać motywację sprawcy, ale nie legalizuje zachowań polegających na uporczywym nękaniu, nachodzeniu, śledzeniu, wysyłaniu licznych wiadomości, naruszaniu spokoju domowego pokrzywdzonych, uszkadzaniu mienia czy stosowaniu przemocy fizycznej.”
Kiedy kontakt z drugą stroną nie jest nękaniem?
Kontakt z drugą stroną nie jest nękaniem, gdy ma rzeczowy powód i rozsądną formę, na przykład dotyczy zaległego wynagrodzenia, dziecka albo wspólnego majątku, nawet jeśli jest częsty.
Czy to znaczy, że „szczytny cel” nic nie daje? Też nie do końca. Sam cel nie ratuje. Ale liczy się sposób działania. W sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Okręgowego Warszawa-Praga z 4 lipca 2025 r., VI Ka 638/24 sąd utrzymał uniewinnienie mężczyzny, który wysyłał byłej pracodawczyni wiadomości i listy, bo „korzystał z uprawnień pracowniczych dążąc do uzyskania wynagrodzenia za pracę, wynagrodzenia za gotowość do pracy, świadectwa pracy oraz wydruku pit”. Twierdzenie o nachodzeniu pod dom upadło, bo jak zauważył sąd: „W sprawie nie ma też żadnego innego dowodu np. w postaci nagrania, które rozstrzygnęłoby tą kwestię”.
Powyższe pokazuje, od czego warto zacząć analizę obrony. Po pierwsze, czy to w ogóle było wielokrotne i rozciągnięte w czasie, czy może kilka epizodów, które ktoś połączył w ciąg. Po drugie, czy kontakt nie miał rzeczowego powodu: dziecko, alimenty, praca, wspólny majątek. Po trzecie, czy korespondencja była jednostronna, czy to wymiana w obie strony. Po czwarte, czy poczucie zagrożenia ma oparcie w faktach. Po piąte, czy czyn nie jest co najwyżej wykroczeniem.
Co zrobić, gdy dowody nękania są mocne?
Gdy dowody nękania są mocne, obrona polega na ograniczeniu skutków: mediacji z pokrzywdzonym, naprawieniu szkody, staraniu o karę nieizolacyjną albo dobrowolnym poddaniu się karze.
Co, gdy dowody są mocne? Wtedy obrona polega na czymś innym: mediacji z pokrzywdzonym (postępowanie nie powinno trwać dłużej niż miesiąc), naprawieniu szkody, walce o karę nieizolacyjną i dobrowolnym poddaniu się karze, przy czym przy wniosku składanym na rozprawie potrzebna jest zgoda prokuratora i brak sprzeciwu pokrzywdzonego. A jeżeli zgłoszenie jest wymyślone? Fałszywe oskarżenie przed organami ścigania to przestępstwo zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat, a zeznanie nieprawdy od 6 miesięcy do 8 lat. Wątpię jednak, żeby warto było zaczynać od kontrataku, zanim zabezpieczysz własne dowody.
Fałszywe oskarżenie o nękanie: co zrobić, gdy ktoś bezpodstawnie zgłasza Ciebie?
Gdy ktoś fałszywie oskarża Cię o nękanie, najpierw zbierz dowody, które to obalają, a dopiero potem rozważ zawiadomienie o fałszywym oskarżeniu, fałszywych zeznaniach lub zawiadomieniu o niepopełnionym przestępstwie. Kolejność ma znaczenie. Zawiadomienie złożone w złości, zanim cokolwiek udowodnisz, prokurator potraktuje jak element konfliktu, a nie jak sygnał, że ktoś wprowadza go w błąd.
Jakie przepisy chronią przed fałszywym zgłoszeniem?
Przed fałszywym zgłoszeniem chronią cztery przepisy Kodeksu karnego i każdy dotyczy innej sytuacji:
- fałszywe oskarżenie innej osoby przed organem ścigania o popełnienie przestępstwa (art. 234 k.k.) zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności,
- tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi, które kierują ściganie przeciwko określonej osobie (art. 235 k.k.), z taką samą karą,
- zawiadomienie o przestępstwie przez osobę, która wie, że przestępstwa nie popełniono (art. 238 k.k.), zagrożone grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do 2 lat,
- składanie fałszywych zeznań (art. 233 k.k.), zagrożone karą od 6 miesięcy do 8 lat, pod warunkiem że świadek został uprzedzony o odpowiedzialności karnej.
Przykład z życia, który dobrze to rozróżnia: ktoś zgłasza, że dostał od Ciebie sto wiadomości, a dostał trzy, i to w odpowiedzi na jego własne. To nie jest „inna ocena faktów”, tylko twierdzenie, które da się sprawdzić w telefonie. Inaczej wygląda sytuacja, gdy druga strona szczerze odbiera Twoje zachowanie jako nękanie, a Ty uważasz, że nim nie było. Wtedy rozmawiamy o tym, czy zachowanie wyczerpało znamiona, a nie o fałszywym oskarżeniu. Te przepisy wymagają świadomości, że zarzut jest nieprawdziwy.
Co robić, gdy ktoś bezpodstawnie zgłasza Cię na Policję?
Zabezpiecz cały wątek korespondencji w obie strony, bo w sprawach o nękanie najczęściej to pełna rozmowa, a nie wybrane zrzuty ekranu, pokazuje, kto był stroną aktywną. Zachowaj eksport czatu, nie tylko zrzuty. Zbierz dowody, gdzie byłeś w czasie rzekomych wizyt: potwierdzenia płatności, lokalizację z aplikacji, grafik z pracy, świadków. Jeśli zgłaszający pisał do Ciebie po rzekomym nękaniu w przyjaznym tonie albo inicjował spotkania, to także ma znaczenie.
Nie odpowiadaj mu i nie publikuj niczego o sprawie. Paradoksalnie najwięcej osób fałszywie oskarżonych traci na tym, że chce się bronić „u źródła”: pisze, tłumaczy, prosi o wycofanie. Każda taka wiadomość wygląda w aktach jak kolejny dowód. Rozważ też drogę cywilną. Bezpodstawne pomówienie o przestępstwo narusza Twoje dobre imię, a o tym, jak działa ochrona przed pomówieniem, piszę osobno we wpisie o tym, czym jest zniesławienie i pomówienie.
Jak zgłosić nękanie: co może zrobić pokrzywdzony?
Nękanie zgłaszasz na Policji albo w prokuraturze, ustnie do protokołu lub na piśmie, a żeby sprawa ruszyła, musisz złożyć wniosek o ściganie, bo to przestępstwo jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Wniosek można zamieścić w protokole przyjęcia ustnego zawiadomienia, a organ ścigania ma obowiązek pouczyć Cię o tym uprawnieniu. Od chwili złożenia wniosku postępowanie toczy się z urzędu. Oznacza to, że dalej nie musisz o nic prosić, ale też nie masz nad sprawą pełnej kontroli.
Jakie dowody zabrać na Policję?
Na Policję zabierz telefon z oryginalnymi wiadomościami, zrzuty ekranu z datą i nadawcą, wykaz połączeń, nagrania, dane świadków, dokumentację medyczną i spisaną chronologię zdarzeń.
Zanim pójdziesz, zbierz dowody. Moja rada: zrób chronologię. Sąd musi zobaczyć ciąg zdarzeń, a nie wrażenie, że „od dawna jest źle”. Co się przydaje?
- zrzuty ekranu wiadomości z widoczną datą, nadawcą i numerem albo adresem profilu, a telefon z oryginałem zachowaj,
- wykaz połączeń i wydruki od operatora, a resztę danych prokurator lub sąd może zażądać od firmy telekomunikacyjnej postanowieniem,
- nagrania z monitoringu, zdjęcia, nazwiska świadków, którzy widzieli wizyty albo Twoją reakcję,
- dokumentację od lekarza lub psychologa, jeżeli z tego korzystasz, bo pokazuje skutek,
- wiadomość z Twoim jasnym „nie kontaktuj się ze mną”. Nie jest warunkiem odpowiedzialności, ale bardzo ułatwia dowód.
Co dalej po złożeniu zawiadomienia?
Po złożeniu zawiadomienia o nękaniu Policja lub prokurator powinni niezwłocznie zdecydować o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania, a na odmowę przysługuje Ci zażalenie.
Co dalej? Prokurator lub Policja powinni niezwłocznie zdecydować o wszczęciu albo odmowie wszczęcia. Jeżeli prowadzą postępowanie sprawdzające, decyzja powinna zapaść najpóźniej w 30 dni. Gdy w ciągu 6 tygodni nie dostaniesz żadnej informacji, możesz złożyć zażalenie do prokuratora nadrzędnego. Na odmowę wszczęcia lub umorzenie także przysługuje Ci zażalenie, w terminie 7 dni. Jeżeli po drugiej odmowie prokurator nadal nie chce oskarżać, a Ty dwukrotnie skorzystałeś z zażalenia, masz miesiąc na własny akt oskarżenia, który musi podpisać adwokat lub radca.
Oskarżyciel posiłkowy i droga cywilna
Pokrzywdzony nękaniem może w sądzie działać jako oskarżyciel posiłkowy, a niezależnie od sprawy karnej dochodzić ochrony dóbr osobistych w procesie cywilnym.
W sądzie możesz działać jako oskarżyciel posiłkowy, oświadczając to do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej. Do zamknięcia przewodu możesz złożyć wniosek o zadośćuczynienie. Możesz też mieć pełnomocnika od samego początku. Niezależnie od sprawy karnej przysługuje Ci droga cywilna o ochronę dóbr osobistych, z żądaniem zaniechania i zadośćuczynienia. Jak każde rozwiązanie, ma ona swoje minusy, przede wszystkim czas i koszty, więc najpierw oceń, czy wystarczy sprawa karna.
Jak zbierać dowody nękania, żeby obroniły się w sądzie?
Dowody nękania zbierasz tak, żeby sąd mógł sprawdzić ich źródło, datę i kompletność: oryginalne urządzenie, eksport całych rozmów, dziennik zdarzeń prowadzony na bieżąco i dokumentacja skutków u lekarza lub psychologa. Zrzut ekranu jest dobrym początkiem, ale słabym końcem. Druga strona prawie zawsze powie, że wiadomość jest wyrwana z kontekstu albo zmontowana, a wtedy wygrywa ten, kto ma pełny materiał.
Zrzuty ekranu, eksport rozmów i oryginalny telefon
Zrzut ekranu ma wartość, gdy widać na nim datę, godzinę, nadawcę z numerem albo adresem profilu i kawałek wcześniejszej oraz późniejszej rozmowy. Do tego zawsze robię eksport całego wątku z komunikatora, bo pokazuje ciągłość, a ciągłość to istota uporczywości. Telefonu, na którym są wiadomości, nie sprzedawaj, nie resetuj i nie oddawaj do naprawy bez kopii. Organ ścigania może chcieć zabezpieczyć oryginał, a biegły sprawdzi go znacznie łatwiej niż wydruk.
Częsty błąd: pokrzywdzony blokuje sprawcę i kasuje rozmowę, „żeby jej nie widzieć”. Rozumiem odruch. Ale razem z rozmową znika dowód. Lepiej zarchiwizować wątek i wyciszyć powiadomienia, a jeśli to za trudne, przekazać telefon zaufanej osobie, która zrobi kopię. Przy połączeniach telefonicznych zapisuj ich listę z ekranu, a szczegółowy wykaz u operatora zamów sam albo wnieś, żeby zażądał go prokurator.
Czy można nagrywać rozmowy ze sprawcą?
Nagranie rozmowy, w której sam uczestniczysz, może być dowodem w sprawie karnej, a Kodeks postępowania karnego nie pozwala odrzucić dowodu tylko dlatego, że uzyskano go z naruszeniem przepisów, poza wąskimi wyjątkami dotyczącymi funkcjonariuszy. W mojej ocenie nagranie własnej rozmowy nie jest też przestępstwem z art. 267 k.k., bo ten przepis dotyczy informacji, do której nie jesteś uprawniony, a treść rozmowy prowadzonej z Tobą jest dla Ciebie przeznaczona.
Zupełnie inaczej wygląda nagrywanie cudzych rozmów, montowanie podsłuchu w samochodzie byłego partnera albo instalowanie aplikacji w jego telefonie. To prosta droga do tego, żeby z pokrzywdzonego stać się podejrzanym. Druga uwaga: nagranie oceni sąd, więc musi być całe. Fragment wycięty tak, żeby pokazać tylko krzyk drugiej strony, zostanie zakwestionowany, a Twoja wiarygodność ucierpi bardziej niż jego. Nagrania z wideodomofonu i kamer przy własnych drzwiach są bardzo cenne, o ile zabezpieczysz je od razu, zanim system je nadpisze.
Dziennik zdarzeń i świadkowie
Dziennik zdarzeń to najprostszy i najbardziej niedoceniany dowód w sprawach o nękanie. Wystarczy zeszyt albo plik, w którym na bieżąco zapisujesz: datę, godzinę, miejsce, co się stało, co powiedział sprawca, kto to widział i jaki dowód masz (numer zrzutu, nagrania, zdjęcia). Wpisy rób w dniu zdarzenia, a nie po miesiącu. Dziennik pisany „hurtem” przed złożeniem zawiadomienia łatwo podważyć, a ten pisany na bieżąco pomaga też Tobie, kiedy na przesłuchaniu trzeba przypomnieć sobie, co było w marcu, a co w kwietniu.
Świadków szukaj nie tylko wśród tych, którzy widzieli sprawcę. Często ważniejsi są ci, którzy widzieli Ciebie po zdarzeniu: koleżanka, do której dzwoniłeś roztrzęsiony, kolega z pracy, który odprowadzał Cię do auta, bo bałeś się iść sam. Oni pokazują skutek, a skutek jest znamieniem przestępstwa. Jeżeli wzywałeś Policję, zapisz datę interwencji i nazwiska funkcjonariuszy albo numer zgłoszenia. Notatki policyjne z kolejnych interwencji układają się w ciąg, który trudno zakwestionować.
Lekarz i psycholog jako dowód skutków nękania
Dokumentacja od lekarza lub psychologa jest dowodem skutków nękania, czyli tego, że poczucie zagrożenia albo udręczenia nie jest wymyślone, tylko ma realne następstwa. Bezsenność, stany lękowe, zmiana trasy do pracy, przeprowadzka, leczenie: to wszystko pokazuje sądowi, co nękanie z Tobą zrobiło. Ma to znaczenie podwójne, bo ta sama dokumentacja przyda się przy zadośćuczynieniu. Nie idź do lekarza „po papier”. Idź, bo potrzebujesz pomocy, a dokumentacja powstanie przy okazji.
Zabezpieczenie telefonu i komputera sprawcy: przeszukanie w sprawie o nękanie
W sprawie o nękanie prokuratura może zabezpieczyć telefon albo komputer sprawcy przez przeszukanie i zatrzymanie rzeczy jako dowodów, i może to zrobić już na etapie postępowania prowadzonego „w sprawie”, zanim ktokolwiek usłyszy zarzuty. Przepisy pozwalają przeszukać pomieszczenia, osobę i jej rzeczy w celu znalezienia przedmiotów, które mogą stanowić dowód, jeżeli są uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że tam się znajdują. Nie wymagają, żeby w sprawie był już podejrzany. W wypadkach niecierpiących zwłoki Policja lub prokurator mogą przeszukać nawet przed formalnym wszczęciem śledztwa.
Uczciwie: w sprawach o nękanie to rzadkie. W mojej praktyce zdarzyło się to raz. Zwykle organy zaczynają od przesłuchania pokrzywdzonego i od danych od operatora. Ale gdy sprawca działa z ukrytych kont, gdy istnieje ryzyko, że usunie dane, albo gdy podejrzewa się, że ma na urządzeniu nagrania lub zdjęcia pokrzywdzonego, zabezpieczenie sprzętu bywa najszybszą drogą do dowodu.
Pokrzywdzony: po co wnioskować o zabezpieczenie urządzeń sprawcy?
Pokrzywdzony powinien wnioskować o zabezpieczenie urządzeń sprawcy wtedy, gdy kluczowy dowód jest właśnie na nich, a sprawca może go łatwo usunąć. Typowe sytuacje to anonimowe konta, które prawdopodobnie prowadzi konkretna osoba, nagrania lub zdjęcia zrobione bez Twojej wiedzy, aplikacje śledzące Twoją lokalizację albo dostęp do Twoich kont. Telefon sprawcy może pokazać to, czego nie pokaże Twój: z jakich kont się logował, jakie pliki ma, z kim o Tobie pisał.
Jak o to wnioskować? Pokrzywdzony i jego pełnomocnik mogą składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa. W zawiadomieniu albo osobnym piśmie wskazuję, jakie urządzenia mają znaczenie, dlaczego uważam, że dowody tam są, i dlaczego czas gra rolę. Wniosek musi być konkretny. „Proszę o przeszukanie u sprawcy” nie zadziała. „Z konta X, które od trzech miesięcy publikuje moje zdjęcia z prywatnej galerii, do której dostęp miał tylko były partner, przychodzą wiadomości o treści Y. Wnoszę o zabezpieczenie jego telefonu i laptopa, bo po zawiadomieniu może usunąć konto i pliki” ma realną szansę.
Pamiętaj o kolejności. Jeśli przed złożeniem zawiadomienia napiszesz do sprawcy „idę na Policję, wszystko sprawdzą w Twoim telefonie”, dajesz mu czas na usunięcie danych. W sprawach, w których zależy mi na zabezpieczeniu sprzętu, pokrzywdzony nie zapowiada niczego. Składa zawiadomienie i milczy. Równolegle warto wnieść o zabezpieczenie danych u usługodawców, bo nawet usunięte konto zostawia ślad po stronie platformy.
Przeszukanie u Ciebie: co robić w dniu przeszukania?
W dniu przeszukania zachowaj spokój, poproś o okazanie postanowienia sądu lub prokuratora i dopilnuj, żeby w protokole znalazła się dokładna lista zabranych rzeczy. Przed rozpoczęciem przeszukania należy Cię zawiadomić o jego celu i wezwać do wydania poszukiwanych przedmiotów. Jeśli wydasz je dobrowolnie, przeszukanie może być krótsze i mniej uciążliwe dla domowników. Masz prawo być obecny przy przeszukaniu, może być też obecna wskazana przez Ciebie osoba, jeżeli nie uniemożliwia to czynności ani istotnie jej nie utrudnia.
Jeśli funkcjonariusze nie mają postanowienia, bo sprawa była pilna, mogą okazać nakaz kierownika jednostki lub legitymację, a potem muszą zwrócić się do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie. Wtedy zgłoś do protokołu żądanie doręczenia postanowienia o zatwierdzeniu, które powinno trafić do Ciebie w ciągu 7 dni. Jeżeli przeszukania lub zatrzymania rzeczy bez wcześniejszego polecenia nie zatwierdzono w ciągu 7 dni, rzeczy należy zwrócić. Przeszukanie mieszkania w nocy, czyli między 22 a 6, jest dopuszczalne tylko w wypadkach niecierpiących zwłoki.
Co jeszcze? Natychmiast po zatrzymaniu rzeczy powinieneś dostać pokwitowanie, jakie przedmioty i przez kogo zostały zabrane. Przeczytaj protokół przed podpisaniem i wpisz uwagi, jeśli coś się nie zgadza, na przykład jeśli zabrano więcej urządzeń, niż wymieniono. Nie tłumacz się na miejscu z treści wiadomości i nie składaj „nieformalnych” wyjaśnień w kuchni przy kawie. Dopóki nie przedstawiono Ci zarzutów, nie jesteś formalnie podejrzanym, ale to, co powiesz, może trafić do notatki. Zadzwoń do adwokata jeszcze w trakcie czynności. Co do kodów i haseł do urządzeń, decyzję podejmij po rozmowie z obrońcą, bo zależy ona od tego, co jest na urządzeniu i jaki masz status w sprawie.
Zażalenie na przeszukanie i zatrzymanie telefonu
Na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy i w przedmiocie dowodów rzeczowych przysługuje zażalenie osobie, której prawa zostały naruszone, a w postępowaniu przygotowawczym rozpoznaje je sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzone jest postępowanie. Zażalenie przysługuje też na sam sposób przeprowadzenia czynności. Termin wynosi 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a jeśli ustawa nakazuje je doręczyć, od doręczenia. Zażalenie składasz na piśmie za pośrednictwem organu, który wydał postanowienie.
W zażaleniu nie wystarczy napisać, że przeszukanie było przykre. Sąd bada, czy były uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że dowody są w Twoim mieszkaniu lub telefonie, czy zatrzymanie było proporcjonalne i czy organ przestrzegał procedury. Przykładowo: jeśli zarzut dotyczy SMS-ów z jednego numeru, a zabrano wszystkie komputery firmowe, jest o czym rozmawiać. Uwaga praktyczna: zażalenie co do zasady nie wstrzymuje wykonania postanowienia, więc telefon nie wróci do Ciebie od samego złożenia pisma.
Jak odzyskać zatrzymany telefon lub komputer?
Zatrzymany telefon lub komputer należy zwrócić niezwłocznie po stwierdzeniu, że jest zbędny dla postępowania, więc pierwszym krokiem jest wniosek o zwrot z argumentem, że dane już skopiowano i urządzenie nie jest potrzebne. Najczęściej biegły sporządza kopię danych, a samo urządzenie przestaje być konieczne. Gdy prokurator odmówi, wydaje postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych, na które przysługuje zażalenie do sądu. Przy umorzeniu śledztwa prokurator wydaje postanowienie co do dowodów rzeczowych, a zażalenie na nie przysługuje między innymi osobie, od której przedmioty odebrano.
Jeżeli przeszukanie dotyczyło Ciebie, ale nie jesteś stroną, na przykład sprzęt zabrano z Twojego mieszkania, a sprawa dotyczy innego domownika, też możesz ustanowić pełnomocnika i bronić swoich praw. Moja rada: zanim złożysz wniosek o zwrot, ustal z obrońcą, czy na urządzeniu nie ma czegoś, co lepiej żeby biegły zobaczył w Twoim interesie. Czasem to właśnie dane z zatrzymanego telefonu dowodzą, że wiadomości wysłał ktoś inny.
Pokrzywdzony w sprawie o nękanie: pełnomocnik, wnioski i przesłuchanie bez sprawcy
Pokrzywdzony w sprawie o nękanie jest stroną postępowania przygotowawczego, może mieć pełnomocnika, składać wnioski dowodowe, a w sądzie żądać, żeby oskarżony opuścił salę na czas jego przesłuchania. Wiele osób boi się zgłosić nękanie, bo wyobraża sobie, że będzie musiało opowiadać wszystko, patrząc sprawcy w oczy, a sprawca pozna ich nowy adres. Przepisy przewidują na to konkretne rozwiązania.
Czy sprawca pozna mój adres i numer telefonu?
Twój adres, miejsce pracy, numer telefonu i adres e-mail nie powinny znaleźć się w protokole przesłuchania, tylko w załączniku adresowym, do którego wiadomość ma organ prowadzący postępowanie. To samo dotyczy innych dokumentów zawierających te dane: do akt trafiają kopie, na których te dane są niewidoczne. Pytania zadawane świadkowi nie mogą też zmierzać do ujawnienia jego miejsca zamieszkania ani pracy, chyba że ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy sprawach o nękanie po przeprowadzce zawsze sprawdzam, czy te reguły zostały zachowane, zanim sprawca dostanie dostęp do akt.
Przesłuchanie pokrzywdzonego bez kontaktu ze sprawcą
W sprawie o przestępstwo przeciwko wolności, a nękanie do nich należy, przewodniczący na wniosek pokrzywdzonego zarządza, żeby oskarżony opuścił salę na czas przesłuchania, jeśli jego obecność mogłaby oddziaływać krępująco, chyba że przemawia przeciwko temu konieczność prawidłowych ustaleń. Oskarżony może wtedy śledzić rozprawę zdalnie. Ten wniosek składam niemal zawsze, gdy pokrzywdzony się boi, a w aktach są dowody wcześniejszego zachowania sprawcy, które to uzasadniają.
Gdy pokrzywdzonym jest dziecko, które nie ukończyło 15 lat, przesłuchuje się je co do zasady tylko raz, przed sądem i z udziałem biegłego psychologa, a nagranie odtwarza się potem na rozprawie. Dotyczy to także spraw o nękanie, bo przepis obejmuje przestępstwa przeciwko wolności. Przy starszym małoletnim sąd stosuje te same zasady, gdy przesłuchanie w zwykłych warunkach mogłoby zaszkodzić jego psychice.
Po co pokrzywdzonemu pełnomocnik w sprawie o nękanie?
Pełnomocnik pokrzywdzonego pilnuje, żeby sprawa nie utknęła i żeby dowody, które masz, rzeczywiście trafiły do akt. W sprawach o nękanie to ma ogromne znaczenie, bo organy ścigania widzą dziesiątki podobnych zawiadomień i nie każde traktują z równą uwagą. Pełnomocnik składa wnioski o konkretne czynności, uczestniczy w przesłuchaniach, pilnuje wniosku o zakaz kontaktu i o zadośćuczynienie, a w sądzie działa jako oskarżyciel posiłkowy. Mówię wprost: nie każdy pokrzywdzony go potrzebuje. Jeżeli sprawa jest prosta, dowody mocne, a prokurator działa sprawnie, można przejść ją samodzielnie. Pełnomocnik ma sens, gdy sprawa się ciągnie, gdy sprawca ma obrońcę albo gdy pokrzywdzony nie jest w stanie sam pilnować swoich spraw.
Ochrona cywilna przy nękaniu: dobra osobiste, zakaz w zabezpieczeniu i zadośćuczynienie
Przy nękaniu możesz niezależnie od sprawy karnej pozwać sprawcę o ochronę dóbr osobistych, żądać zaniechania naruszeń, a na czas procesu wnieść o zabezpieczenie, na przykład zakaz kontaktu, i dochodzić zadośćuczynienia pieniężnego. Kodeks cywilny chroni między innymi zdrowie, wolność, cześć, wizerunek, tajemnicę korespondencji i nietykalność mieszkania. Nękanie narusza zwykle kilka z nich jednocześnie.
Powództwo o zaniechanie naruszeń dóbr osobistych
Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, a w razie naruszenia także usunięcia jego skutków, na przykład złożenia oświadczenia odpowiedniej treści. W pozwie formułuję zakaz konkretnie: zakaz kontaktowania się z powodem w jakiejkolwiek formie, zakaz zbliżania się na określoną odległość, zakaz publikowania jego wizerunku. Ogólne „żądam, żeby przestał” nie nadaje się do wykonania.
Kiedy wybieram drogę cywilną zamiast albo obok karnej? Gdy zachowanie jest dokuczliwe, ale mam wątpliwości, czy spełnia próg uporczywości z Kodeksu karnego. Gdy pokrzywdzony nie chce, żeby sprawca miał wyrok karny, ale chce mieć tytuł, który może egzekwować. I gdy nękanie dotyczy wizerunku i publikacji w internecie, gdzie wyrok nakazujący usunięcie treści i przeprosiny jest dla pokrzywdzonego cenniejszy niż kara.
Zabezpieczenie na czas procesu
Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem procesu lub w jego toku, jeżeli uprawdopodobnisz roszczenie i interes prawny, i może przy tym unormować prawa i obowiązki stron na czas trwania postępowania, na przykład zakazać kontaktu. Interes prawny istnieje, gdy bez zabezpieczenia osiągnięcie celu postępowania byłoby niemożliwe lub poważnie utrudnione. Przy nękaniu argumentem jest prosty fakt: wyrok za rok nie pomoże, jeśli naruszenia trwają dziś. Zakaz publikacji jako zabezpieczenie w sprawie o dobra osobiste ma swoje ograniczenia: nie może sprzeciwiać się mu ważny interes publiczny, a sąd udziela go najwyżej na rok.
Zadośćuczynienie za nękanie: w procesie karnym czy cywilnym?
Zadośćuczynienie za nękanie możesz uzyskać w wyroku karnym albo w osobnym procesie cywilnym, przy czym kwota zasądzona w sprawie karnej nie zamyka drogi do dochodzenia reszty w sądzie cywilnym. W sprawie cywilnej podstawą jest przepis, który pozwala zasądzić odpowiednią sumę za doznaną krzywdę albo na wskazany cel społeczny w razie naruszenia dobra osobistego. Gdy szkoda wynikła z przestępstwa, roszczenie o jej naprawienie przedawnia się po 20 latach od jego popełnienia.
Moja praktyka jest taka: jeśli toczy się sprawa karna, wniosek o zadośćuczynienie składam w niej, bo jest szybciej i taniej, a sąd i tak ustala wszystkie fakty. Proces cywilny zostawiam na sytuacje, gdy szkoda jest duża i wymaga szerszego postępowania dowodowego, na przykład utracone zarobki, koszty przeprowadzki czy długotrwałe leczenie, albo gdy sprawa karna się nie toczy. Kwoty zadośćuczynienia zależą od rozmiaru krzywdy w konkretnej sprawie i nie da się ich rzetelnie podać „z cennika”.
Cofnięcie wniosku i przedawnienie nękania: ile masz czasu?
Cofnięcie wniosku o ściganie nękania jest możliwe tylko za zgodą prokuratora w śledztwie albo za zgodą sądu w postępowaniu sądowym, a ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne. Takie konsekwencje łatwo zlekceważyć. Jeżeli pokrzywdzony napisze „wycofuję” pod wpływem emocji, próśb albo obietnic, a sąd lub prokurator się zgodzi, nie ma już drogi powrotu w tej sprawie. Przed sądem cofnięcie jest możliwe aż do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej, a po rozpoczęciu przewodu w sprawie z oskarżenia publicznego jest skuteczne, jeżeli nie sprzeciwi się temu obecny na rozprawie oskarżyciel publiczny.
Czy podejrzany może przekonać pokrzywdzonego do cofnięcia wniosku?
Podejrzany nie powinien sam przekonywać pokrzywdzonego do cofnięcia wniosku o ściganie nękania, bo taki kontakt może zostać uznany za dalsze nękanie albo nakłanianie do zmiany zeznań. Bezpieczną drogą do porozumienia jest mediacja albo rozmowa przez pełnomocników.
Wniosek jest więc decyzją, której nie da się cofnąć jednym telefonem. Jeżeli jesteś podejrzanym, nie próbuj uzyskać cofnięcia na własną rękę. Taki kontakt może zostać uznany za dalsze nękanie albo nakłanianie do zmiany zeznań, co może stać się podstawą do surowszego środka zapobiegawczego. W mojej ocenie jedyna rozsądna droga do porozumienia prowadzi przez obrońców albo mediację, którą prokurator lub sąd może zarządzić z inicjatywy albo za zgodą obu stron.
Po ilu latach przedawnia się nękanie?
Nękanie przedawnia się po 15 latach od ostatniego dnia, w którym sprawca wypełniał znamiona przestępstwa, a jeśli w tym czasie wszczęto postępowanie, karalność ustaje 10 lat po upływie tego okresu.
A jak długo można ścigać nękanie? Długo. Jest to występek zagrożony karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, więc karalność ustaje po 15 latach. Przy czynie rozciągniętym w czasie bieg przedawnienia rozpoczyna się z upływem ostatniego dnia, w którym sprawca swoim zachowaniem wypełniał znamiona przestępstwa. Jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie, karalność ustaje dopiero 10 lat po upływie tego okresu. Przykład (losowe założenia): ostatnia wiadomość z ciągu została wysłana 15 marca 2026 r. Liczymy od końca tego dnia, więc podstawowy termin kończy się w marcu 2041 r., a przy wszczętym postępowaniu w marcu 2051 r.
Co przedawnienie oznacza w praktyce?
W praktyce długie przedawnienie nękania oznacza, że pokrzywdzony nie musi składać wniosku od razu, ale powinien od razu zabezpieczać dowody, bo te znikają znacznie szybciej niż karalność.
Co z tego wynika? Dla pokrzywdzonego: nie musisz składać wniosku natychmiast po pierwszym SMS-ie, a ustawa nie zakreśla na to osobnego krótkiego terminu. Dowody jednak znikają szybciej niż karalność, więc nie odkładaj zebrania ich. Dla osoby oskarżanej: „to było dawno” rzadko jest argumentem prawnym, choć dawność może mieć znaczenie przy ocenie uporczywości i ciągłości działania. Długie przerwy między epizodami to dobry punkt zaczepienia do pytania, czy to wciąż jeden czyn. Inaczej wygląda sytuacja przy wykroczeniu, gdzie termin jest znacznie krótszy, co zresztą pokazała opisana wyżej sprawa z Piotrkowa Trybunalskiego.
Umów poradę60 minut, od 450 zł. Online płatna z góry, w kancelarii na miejscu. Opłata wlicza się w wynagrodzenie, jeśli zlecisz nam sprawę.
Krok 1 z 3: forma, dzień i godzina
Wybierz dzień
Wybrana godzina to preferowany termin spotkania. Nie gwarantujemy go: jeśli będzie niedostępny, skontaktujemy się z Tobą, żeby ustalić inny.
Nękanie art. 190a k.k.: najczęściej zadawane pytania FAQ
Ile SMS-ów lub telefonów to już nękanie z art. 190a k.k.?
Ustawa nie podaje żadnej liczby SMS-ów ani telefonów, od której zaczyna się nękanie. Sąd ocenia całość zachowania: ile go było, jak długo trwało, jaką miało treść i jaki wywołało skutek. Jednorazowe działanie znamion stalkingu nie wyczerpuje.
Czy pojedynczy incydent może być stalkingiem?
Pojedynczy incydent zasadniczo nie jest stalkingiem, bo uporczywość oznacza wielokrotność działania. Inaczej wygląda podszywanie się pod inną osobę, gdzie ustawa nie mówi o uporczywości, lecz wymaga wyrządzenia szkody. Pojedynczy czyn może też być inną kategorią, np. groźbą albo wykroczeniem.
Czy pokrzywdzony musi powiedzieć „przestań”, żeby było to nękanie?
Pokrzywdzony nie musi mówić „przestań”, żeby sprawca odpowiadał za nękanie, co potwierdził Sąd Okręgowy w Świdnicy. Taka prośba jest jednak mocnym dowodem, że sprawca wiedział, że jego zachowanie jest niechciane.
Jaka kara grozi za stalking?
Za stalking grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na życie, kara wynosi od 2 do 15 lat. Przy karze nie wyższej niż rok sąd może orzec zamiast niej ograniczenie wolności lub grzywnę.
Czy za nękanie można dostać zawiasy lub warunkowe umorzenie?
Za nękanie można dostać zawiasy, jeżeli kara nie przekracza roku i sprawca w czasie czynu nie był skazany na karę pozbawienia wolności. Warunkowego umorzenia nie dostaniesz, bo ustawa wyklucza je przy zagrożeniu karą przekraczającą 5 lat.
Czy pokrzywdzony może wycofać zgłoszenie o nękaniu?
Pokrzywdzony może wycofać zgłoszenie o nękaniu tylko przez cofnięcie wniosku o ściganie, za zgodą prokuratora, a w sądzie za zgodą sądu. Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne, więc takiej decyzji nie warto podejmować pod wpływem chwili.
Po jakim czasie przedawnia się nękanie?
Nękanie przedawnia się po 15 latach, licząc od ostatniego dnia, w którym sprawca wypełniał znamiona przestępstwa. Jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie, karalność ustaje dopiero 10 lat po upływie tego okresu.
Czy nękanie przez internet też podlega karze?
Nękanie przez internet podlega karze tak samo jak nękanie w realu, bo przepis nie ogranicza sposobu działania sprawcy. Komentarze, wiadomości i kolejne konta po zablokowaniu mogą składać się na uporczywe nękanie, jeżeli wywołują określony skutek.
Czy można dostać pieniądze od osoby, która nas nęka?
Pieniądze od osoby nękającej można uzyskać w sprawie karnej, składając wniosek o zadośćuczynienie do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej. Można też wytoczyć osobne powództwo cywilne o ochronę dóbr osobistych i dochodzić w nim niezaspokojonej części roszczenia.
Jak ustalić, kto nęka mnie z anonimowego konta?
Kto nęka Cię z anonimowego konta, ustala Policja lub prokurator, którzy mogą postanowieniem zażądać danych od operatora i platformy oraz zabezpieczenia danych u usługodawcy na okres do 90 dni. Duże zagraniczne platformy, takie jak Facebook, odpowiadają na takie żądania niechętnie, z opóźnieniem albo wcale, dlatego równolegle warto samemu szukać poszlak wskazujących sprawcę. W zawiadomieniu podaj dokładne linki do profili, daty wiadomości i wnieś o zabezpieczenie danych.
Czy Policja może zabrać telefon osobie podejrzewanej o nękanie, zanim usłyszy zarzuty?
Policja na polecenie sądu lub prokuratora może przeszukać mieszkanie i zatrzymać telefon jako dowód, zanim komukolwiek przedstawiono zarzuty, bo przepisy nie wymagają, żeby w sprawie był już podejrzany. Na postanowienie o przeszukaniu i zatrzymaniu rzeczy przysługuje zażalenie w terminie 7 dni.
Czy mogę nagrywać rozmowy z osobą, która mnie nęka?
Nagranie rozmowy, w której sam uczestniczysz, może być dowodem w sprawie karnej, a w mojej ocenie nie narusza art. 267 k.k. Nie wolno natomiast zakładać podsłuchu ani instalować aplikacji szpiegujących w cudzym telefonie, bo to odrębne przestępstwo.
Czy były partner może dostać zakaz kontaktu bez sprawy karnej?
Były partner może dostać zakaz kontaktowania się bez sprawy karnej, na wniosek osoby nękanej złożony do sądu na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, także przy nękaniu na odległość. Sąd powinien orzec w terminie miesiąca od złożenia wniosku.
Czy nękanie, po którym ofiara próbowała odebrać sobie życie, jest ścigane bez wniosku?
Nękanie, którego następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na życie, jest ścigane z urzędu, bez wniosku, i zagrożone karą od 2 do 15 lat pozbawienia wolności. Przepis obejmuje także próbę, a nie tylko śmierć pokrzywdzonego.
Co grozi za fałszywe zgłoszenie nękania?
Za fałszywe zgłoszenie nękania grozi odpowiedzialność za fałszywe oskarżenie (od 3 miesięcy do 5 lat), za zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie (do 2 lat) albo za fałszywe zeznania (od 6 miesięcy do 8 lat). Każdy z tych przepisów wymaga, żeby zgłaszający wiedział, że mówi nieprawdę.
Nękanie art. 190a k.k. Gdynia: jak mogę Ci pomóc?
Przy nękaniu z art. 190a k.k. w Gdyni mogę Ci pomóc jako adwokat od spraw karnych, który broni podejrzanych i oskarżonych, a także pomaga pokrzywdzonym. Jeżeli dostałeś wezwanie albo zarzut, przygotowuję linię obrony od pierwszego przesłuchania, składam wnioski dowodowe, walczę o zmianę kwalifikacji i o karę, która nie niszczy życia. Jeżeli to Ty jesteś nękany, pomagam uporządkować dowody, przygotować zawiadomienie i wniosek o ściganie, a potem reprezentuję Cię jako pełnomocnik, także przy zakazach i przy zadośćuczynieniu.
Pierwsza rozmowa służy sprawdzeniu, co dokładnie masz w ręku: wezwanie, postanowienie, wiadomości, chronologię. Mówię wprost, jakie widzę ryzyka i co można zrobić od razu, bo w tych sprawach kolejna wiadomość potrafi zaszkodzić bardziej niż wszystkie poprzednie.
Twoją sprawę prowadzi adwokat lub prawnik doświadczony w takich sprawach. Zapraszam do biura w Gdyni, zadzwoń: 605 622 598 albo napisz na biuro@kancelariamw.pl. Chętnie pomogę i Tobie.
