Skarga pauliańska

Niewypłacalność, ucieczka z majątkiem to nierzadko standard jeżeli chodzi o prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce. Zresztą, tego typu sytuacje dotykają nie tylko przedsiębiorców. Każdy z nas narażony jest na nieuczciwe działanie nierzetelnego dłużnika. Najczęściej można się spotkać z sytuacjami “przepisywania” majątku na najbliższą rodzinę, bądź sprzedawania jednego lub kilku z jego składników przez zadłużone osoby. Często za bezcen. 

W takich sytuacjach wierzyciel ma co najmniej kilka prawnych możliwości celem odzyskania długu i uzyskania zaspokojenia. Jedną z nich jest skarga pauliańska zwana z łacińskiego actio pauliana. Instytucja znana już w starożytnym Rzymie. Jej celem jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom czynności prawnych zawartych z pokrzywdzeniem wierzyciela przez dłużnika z osobą trzecią. Jakie są warunki do skorzystania z tej ochrony i czym tak naprawdę jest?

Cel skargi pauliańskiej

 Czemu w ogóle skarga pauliańska jest takim atrakcyjnym rozwiązaniem dla wierzyciela?  

Jak już wspominałem wcześniej, chroni ona sytuacje, w której nierzetelny dłużnik dokonuje czynność skutkującą jego niewypłacalnością lub pogłębiającą ten stan.  Okoliczności, w których dochodzi do zbycia/darowania jedynego cennego składnika majątku to nie rzadkość. Wówczas wierzyciel często pozostaje bez realnej możliwości wyegzekwowania swoich należności. Z pustego i salomon nie naleje. Celem roszczenia pauliańskiego  jest natomiast stwierdzenie bezskuteczności takiej czynności prawnej tj. umożliwienie zaspokojenia się wierzyciela ze składnika majątku, który nie należy już do dłużnika, a jest własnością osoby trzeciej. 

ul. Śląska 53B lok. B507

Przesłanki skargi pauliańskiej

Warunkiem koniecznym dla wierzyciela do skorzystania ze skargi jest, co chyba oczywiste, posiadanie wierzytelności. Co istotne, nie musi ona być ani wymagalna, ani stwierdzona wyrokiem w dniu wniesienia pozwu (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2013 r. I CSK 323/12).

Zaskarżeniu podlega czynność prawna dłużnika z osobą trzecią. Nie musi być to zatem wyłącznie umowa sprzedaży czy też darowizna. Dłużnicy w przeróżny sposób potrafią pozbywać się majątku np. za pomocą ugody sądowej (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 15 października 1999 r. III CKN 388/98) czy też uznania powództwa, umowy zrzeczenia się prawa, a nawet poprzez uchwał organów spółek handlowych.

Czynność, której dłużnik dokonuje ma nastąpić z pokrzywdzeniem wierzycieli tzn. skutkiem tej czynności będzie niewypłacalność dłużnika lub niewypłacalność w jeszcze większym stopniu. Niewypłacalność jest tutaj rozumiana jako brak możliwości wywiązania się z zobowiązań finansowych. Stan ten musi występować na moment orzekania przez sąd tj. wydawania wyroku. Okoliczność tę musi wykazać wierzyciel.

Wierzyciel również musi udowodnić przed sądem, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, a konsekwencją jego działania było również przyjęcie korzyści przez osobę trzecią. Okoliczność działania dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela można łatwo udowodnić np. przedkładając postanowienie komornika o bezskuteczności egzekucji, które zostało odebrane przez dłużnika. Oczywiście to nie jest jedyny dowód – wszystko zależy od sytuacji i stanu faktycznego.

Ostatnią przesłanką jest zła wiara osoby trzeciej tj. świadomość osoby 3, że dłużnik działa celem pokrzywdzenia wierzyciela. Wykazanie tego w procesie może być niesamowicie trudne. Wierzyciel ma jednak pewne ułatwienie. Zgodnie z k.c. przyjmuje się domniemanie złej wiary os. trzeciej jeżeli pozostaje ona w bliskim stosunku (np. żona, syn, przyjaciel) lub w stałym stosunku gospodarczym (np. kontrahent) z naszym dłużnikiem. Ponadto, jeżeli uzyskała ona korzyść bezpłatnie to przyznaj się, że wierzyciel nie musi wykazywać złej wiary osoby trzeciej.

Skarga pauliańska w praktyce

Skarga pauliańska w praktyce realizowana jest przeważnie w formie powództwa osoby uprawnionej tj. wierzyciela przeciwko osobie trzeciej – tej, która uzyskała korzyść od dłużnika.  Szczególnie istotne w tego typu sporach jest to, aby prawidłowo sformułować petitum pozwu o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną. W przypadku błędnego sformułowania treści powództwa może okazać się, że sąd rozstrzygnie spór na niekorzyść powoda. 

Skarga pauliańska termin

Żądanie uznania za bezskuteczną czynność prawną musi być sformułowanie nie później niż w terminie 5 lat od dnia dokonania czynności. 

Skarga pauliańska przedawnienie

Uwaga – nie ma czegoś takiego jak przedawnienie roszczeń ze skargi pauliańskiej. Pięć lat, o którym mowa powyżej to termin zawity. To nie jest to samo co przedawnienie. Istota terminu zawitego jest taka, że po jego upływie roszczenie po prostu wygasa. Nie jest możliwe przywrócenie terminu, a sąd z urzędu powinien uwzględnić i zbadać tę okoliczność. W przeciwieństwie do przedawnienia gdzie sąd bada upływ terminu wyłącznie na zarzut (chyba że roszczenie dotyczy konsumenta).

Skarga pauliańska - jak się bronić?

Spory w sprawach ze skargi pauliańskiej są niezwykle skomplikowane ze względu na specyficzny trójkąt powiązań między wierzycielem, dłużnikiem, a osobą trzecią. Z tego powodu niezwykle ciężko sformułować uniwersalną poradę i odpowiedzieć na pytanie – jak się bronić? 

Niezależnie jednak od tego skąd jesteś (czy to Gdynia, Gdańsk czy Warszawa), kim jesteś w tej układance (dłużnik, wierzyciel, osoba trzecia)- mogę Ci pomóc. Wiedząc jak wielkie znaczenie mają detale w tego typu sprawach zawsze omawiamy z klientem wszelkie szczegóły oraz okoliczności, które miały miejsce w związku z zawartymi umowami. Spór sądowy oczywiście jest również ostatecznością, gdyż jako adwokat wychodzę z założenia, że najkorzystniej dla stron będzie jeżeli rozwiążemy sprawę polubownie i zdusimy spór już w zarodku.

Kancelaria, którą prowadzę posiada bogate doświadczenie w sprawach o uznanie za bezskuteczność czynność prawną. Były to tematy zarówno te proste, jak i skomplikowane, gdzie dłużnik w porozumieniu z osobą trzecią dokonał czynności, a następnie osoba trzecia dokonywała szeregu czynności (w tym poprzez kontrolowane przez siebie spółki) prawnych z kolejnymi osobami.

Zapraszam do kontaktu i do współpracy wszelkie osoby potrzebujące pomocy w tym temacie.