Tymczasowe aresztowanie to środek zapobiegawczy, stosowany na okres trzech miesięcy (z możliwością przedłużenia na wniosek sądu do maksymalnie 2 lat) wobec osoby podejrzanej lub oskarżonej. Nastąpić może wyłącznie na mocy postanowienia sądu, wówczas gdy inne środki zapobiegawcze zostaną uznane za niewystarczające i istnieją dowody, wskazujące na prawdopodobną winę osoby tymczasowo aresztowanej. Tymczasowo aresztowany ma swoje prawa, m.in. do obrony, adwokata, widzeń, odwołania od decyzji. Istnieje kategoria osób, wobec których ten środek zapobiegawczy nie może zostać użyty.
Jeśli Twój bliski został zatrzymany i grozi mu tymczasowe aresztowanie, czas jest kluczowy. W tym artykule wyjaśniam jako adwokat od spraw karnych, kiedy sąd może zastosować areszt, ile trwa, jakie prawa przysługują osobie tymczasowo aresztowanej i jak skutecznie się odwołać. Opisuję też procedurę krok po kroku, w tym specyfikę postępowań w sądach Gdyni i Gdańska. Na końcu artykułu znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące tymczasowego aresztowania.
Tymczasowe aresztowanie to tzw. środek zapobiegawczy stosowany w postępowaniu karnym. Jego celem jest zabezpieczenie prawidłowego przebiegu postępowania, zapobieżenie ukrywaniu się oskarżonego, popełnieniu przez niego nowych przestępstw lub utrudnianiu prowadzenia postępowania.
Zgodnie z polskim kodeksem postępowania karnego, tymczasowe aresztowanie może być stosowane jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy inne środki zapobiegawcze (np. dozór policyjny, zakaz opuszczania kraju) są niewystarczające. Stosunkowo często jednak prokuratura uznaje, że jest to środek konieczny.
Warto pamiętać, że krokiem poprzedzającym tymczasowe aresztowanie jest zatrzymanie. Zatrzymanie, to krótkotrwałe pozbawienie wolności (do 48h) w czasie którego może, ale nie musi, zostać wystosowany wniosek o areszt tymczasowy.
Źródło: opracowanie własne na podstawie art. 249-265 k.p.k.
Tymczasowe aresztowanie może być zastosowane wobec osoby podejrzanej lub oskarżonej o popełnienie przestępstwa. Muszą jednak istnieć wystarczające dowody wskazujące na duże prawdopodobieństwo, że dana osoba popełniła przestępstwo.
Wspomniany środek zapobiegawczy nie może być stosowane wobec osób, które popełniły przestępstwa o niskiej szkodliwości społecznej, chyba że istnieją szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie go. Tymczasowe aresztowanie stosuje się w sytuacjach, gdy istnieje uzasadniona obawa, że oskarżony:
Dodatkowo, tymczasowe aresztowanie może być stosowane, gdy:
Tak, choć sprawa jest bardziej złożona niż mogłoby się wydawać. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r. (sygn. akt I KZP 18/11) wskazano, że grożąca surowa kara (art. 258 § 2 k.p.k.) jest samodzielną podstawą stosowania tymczasowego aresztowania, ale tylko pod warunkiem, że spełnione są przesłanki ogólne z art. 249 § 1 k.p.k. i nie zachodzą przesłanki negatywne z art. 259 § 1 i 2 k.p.k. W praktyce oznacza to, że samo wskazanie na wysokie zagrożenie ustawowe nie wystarczy. Sąd musi ustalić, że oskarżonemu realnie (nie hipotetycznie) grozi surowa kara pozbawienia wolności, uwzględniając okoliczności konkretnej sprawy, a nie tylko abstrakcyjną górną granicę ustawowego zagrożenia. Taki zarzut często pojawia się np. w sprawach dotyczących zorganizowanej grupy przestępczej, gdzie zagrożenie karą jest szczególnie wysokie.
Nie, i jest to jeden z najczęstszych błędów argumentacyjnych, z jakimi spotykam się w praktyce. Odmowa składania wyjaśnień lub przedstawienie wersji wydarzeń odmiennej od ustaleń prokuratury nie mogą same w sobie stanowić podstawy do zastosowania aresztu. Podejrzany ma pełne prawo do milczenia i składania wyjaśnień o dowolnej treści, a próba „motywowania” go do przyznania się poprzez izolację jest głębokim nieporozumieniem. Stanowisko to potwierdził m.in. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 19 października 2005 r. (sygn. akt II AKz 453/05), wskazując, że tymczasowe aresztowanie nie może pełnić funkcji restrykcyjnych wobec podejrzanego odmawiającego składania wyjaśnień.
Maksymalny okres tymczasowego aresztowania, liczonego od dnia zatrzymania, wynosi 3 miesiące. Jednak w uzasadnionych przypadkach, w postępowaniu przygotowawczym na wniosek prokuratora, sąd pierwszej instancji może przedłużyć ten okres do 12 miesięcy.
Konieczność przedłużenia tymczasowego aresztowania wynika wtedy najczęściej z braku możliwości ukończenia postępowania przygotowawczego w terminie, w którym kończy się trzymiesięczny okres stosowania aresztu.
Łączny czas trwania tymczasowego aresztowania, do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji, nie może przekroczyć 2 lat. W szczególnych przypadkach o dalsze przedłużenie może wnioskować sąd apelacyjny. Zasady te reguluje art. 263 k.p.k. W praktyce tymczasowe aresztowanie może być przedłużane na okresy przekraczające wiele lat. Warto wiedzieć, że okres przebywania w areszcie tymczasowym wliczony jest już w całkowity czas zasądzonej w tej sprawie, przyszłej kary.
Źródło: opracowanie własne na podstawie art. 263 k.p.k.
Tak, okres pobytu w areszcie tymczasowym zalicza się na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności. Wynika to z art. 63 § 1 Kodeksu karnego, który stanowi, że na poczet kary zalicza się okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, zaokrąglając w górę do pełnego dnia. W praktyce oznacza to, że jeśli ktoś spędził w areszcie tymczasowym np. 8 miesięcy przed wyrokiem, a sąd orzekł karę 2 lat pozbawienia wolności, do odbycia pozostaje 1 rok i 4 miesiące. To ważna informacja dla osób, które obawiają się, że czas w areszcie jest „stracony” pod względem prawnym.
Decyzję o zastosowaniu tymczasowego aresztowania podejmuje sąd. Wniosek o zastosowanie tego środka w postępowaniu przygotowawczym może złożyć prokurator, a w wyjątkowych przypadkach także Policja. Prokurator, po złożeniu wniosku, musi uzasadnić konieczność zastosowania tego konkretnego środka zapobiegawczego przedstawiając konkretne dowody.
Osobie tymczasowo aresztowanej przysługują następujące prawa:
Nie ma jednak możliwości zachowania urządzeń elektronicznych, takich jak telefony komórkowe, laptopy, tablety. Należy pamiętać również, że wykonywanie telefonów z telefonu wewnętrznego do osób innych niż obrońca, poza szczególnymi sytuacjami życiowymi, najczęściej nie jest możliwe.
Osoby tymczasowo aresztowane przebywają w aresztach śledczych, a nie w zakładach karnych. Różnica jest istotna, bo warunki w areszcie śledczym bywają pod wieloma względami bardziej uciążliwe. Tymczasowo aresztowany nie korzysta z przywilejów dostępnych skazanym (np. systemu przepustek, zatrudnienia). Ograniczenia kontaktu ze światem zewnętrznym są znacznie dalej idące: telefony, korespondencja i widzenia podlegają kontroli i wymagają zgody organu prowadzącego postępowanie. W mojej praktyce to właśnie izolacja informacyjna i brak możliwości kontaktu z bliskimi stanowią dla osadzonych i ich rodzin najtrudniejszy element całej sytuacji.
Tymczasowo aresztowany przebywa w celi o powierzchni co najmniej 3 m² na osobę, co wynika z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Ma prawo do codziennego spaceru trwającego co najmniej godzinę, otrzymywania posiłków trzy razy dziennie, korzystania z opieki medycznej na terenie aresztu oraz posiadania własnej odzieży, jeśli regulamin na to pozwala. Nie ma natomiast dostępu do telefonu komórkowego, laptopa ani innych urządzeń elektronicznych. Korespondencja (poza tą z obrońcą) może być kontrolowana przez prokuratora lub sąd, co w praktyce oznacza opóźnienia w dostarczaniu listów.
Wniosek o widzenie z osobą tymczasowo aresztowaną należy złożyć do odpowiedniego organu prowadzącego postępowanie. Może to być prokuratura lub sąd, w zależności od etapu postępowania karnego. Poniżej znajdują się szczegółowe informacje dotyczące składania wniosku w różnych sytuacjach:
Na etapie postępowania przygotowawczego (do momentu skierowania aktu oskarżenia do sądu) wniosek o widzenie składa się do prokuratury, która nadzoruje postępowanie.
Jeśli akt oskarżenia został już skierowany do sądu, wniosek o widzenie składa się do sądu, który prowadzi sprawę.
Wniosek o widzenie można złożyć osobiście, za pośrednictwem poczty lub przez pełnomocnika (np. adwokata). Wniosek powinien zawierać:
Zazwyczaj, jeśli nie występują szczególne komplikacje, decyzja o widzeniu jest wydawana w ciągu od kilku dni do dwóch tygodni od złożenia wniosku. W przypadkach, gdy sytuacja wymaga pilnego rozpatrzenia, czas ten może być krótszy.
Dla czytelników naszego bloga przygotowaliśmy gotowy wniosek o widzenie do prokuratury dla członka rodziny.
W polskim systemie prawnym istnieją określone kategorie osób, które nie mogą być poddane tymczasowemu aresztowaniu. Przepisy te mają na celu ochronę praw i interesów szczególnych grup osób, a do głównych ich kategorii należą:
Nie można zastosować aresztu wobec osób, których stan zdrowia mógłby ulec poważnemu pogorszeniu wskutek przebywania w areszcie. Decyzję tę podejmuje sąd na podstawie opinii lekarskiej, oceniając, czy stan zdrowia osoby podejrzanej lub oskarżonej rzeczywiście uniemożliwia stosowanie tego środka zapobiegawczego (art. 259 § 1 pkt 1 k.p.k.).
Kodeks postępowania karnego nie reguluje konkretnych sytuacji, które uznaje się za wyjątkowo ciężkie skutki. W orzecznictwie wskazuje się, że wyjątkowo ciężkie skutki dla rodziny to z reguły sytuacje zagrażające egzystencji tych osób. Jeśli chodzi o inne okoliczności skutkujące odstąpieniem od stosowania tymczasowego aresztowania na podstawie art. 259 § 1 pkt 2 k.p.k., zalicza się do nich np. zbliżający się egzamin maturalny podejrzanego/oskarżonego, czy też konieczność zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny (gdy inna osoba niż podejrzany/oskarżony nie może sprawować tej opieki). Sąd ma jednak stosunkowo dużą swobodę w zakresie uznania, czy dany przypadek uznać należy za wyjątkowo ciężki skutek.
Posłów i senatorów nie można tymczasowo aresztować bez zgody odpowiedniego organu, czyli Sejmu lub Senatu. Immunitet parlamentarny chroni posłów i senatorów, chyba że zostanie on uchylony przez odpowiednią izbę parlamentu. Podobnie jest w przypadku osób posiadających immunitet dyplomatyczny. Immunitet ten wynika z międzynarodowych konwencji i umów, takich jak Konwencja wiedeńska o stosunkach dyplomatycznych.
| Środek | Dolegliwość | Kto decyduje | Czas trwania |
|---|---|---|---|
| Tymczasowe aresztowanie | Izolacja w areszcie | Sąd | najczęściej do 2 lat |
| Poręczenie majątkowe | Wpłata kaucji | Sąd / prokurator | najczęściej do zakończenia sprawy |
| Dozór policji | Meldowanie się | Sąd / prokurator | najczęściej do zakończenia sprawy |
| Zakaz opuszczania kraju | Zatrzymanie paszportu | Sąd / prokurator | najczęściej do zakończenia sprawy |
| Zakaz kontaktu | Nakaz/zakaz zbliżania | Sąd / prokurator | najczęściej do zakończenia sprawy |
Źródło: opracowanie własne na podstawie art. 249-277 k.p.k.
Sprawca, który popełnił czyn zabroniony po ukończeniu 13 lat, ale przed ukończeniem 17 lat, co do zasady odpowiada na podstawie Ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, która przewiduje zamiast tymczasowego aresztowania tzw. środek tymczasowy w postaci umieszczenia w schronisku dla nieletnich.
W szczególnych przypadkach, np. w sprawach o szczególnie poważne przestępstwa (tj. zabójstwo, rozbój, zgwałcenie), nieletni może odpowiadać na zasadach określonych w Kodeksie karnym, jeżeli przestępstwa dopuścił się po ukończeniu 15 lat, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne. W przypadku zabójstwa, granica wiekowa odpowiedzialności nieletniego na podstawie Kodeksu karnego może zostać także obniżona do 14 lat.
Jako, że odpowiedzialność nieletniego to kwestia skomplikowana, omówiona zostanie w odrębnym artykule.
Osoba tymczasowo aresztowana ma prawo do złożenia zażalenia. Należy złożyć je do sądu w terminie 7 dni od ogłoszenia postanowienia o tymczasowym aresztowaniu (jeśli strona była na nim obecna) lub 7 dni od doręczenia postanowienia o zastosowaniu aresztu. W zażaleniu powinny być wskazane powody, dla których decyzja o aresztowaniu jest niezasadna lub narusza prawo. Sąd jest zobowiązany rozpatrzyć zażalenie w możliwie najkrótszym czasie (wskazane są 3 dni, jednak w praktyce, może być to dłuższy termin).
Skuteczne zażalenie powinno precyzyjnie wskazywać, które przesłanki zastosowania aresztu nie zostały spełnione lub które przesłanki negatywne (art. 259 § 1 k.p.k.) powinny skutkować odstąpieniem od tego środka. W mojej praktyce najczęściej podnoszę argumenty dotyczące braku realnej obawy ucieczki lub matactwa, nadmierności środka wobec stopnia zaawansowania postępowania, a także możliwości zastosowania środków wolnościowych (np. poręczenia majątkowego, dozoru policji, zakazu opuszczania kraju). Zażalenie powinno zawierać konkretne okoliczności przemawiające za zmianą środka, takie jak stałe miejsce zamieszkania podejrzanego, jego dotychczasową postawę procesową, sytuację rodzinną i zdrowotną. Warto załączyć dokumenty potwierdzające te okoliczności (np. zaświadczenie o zatrudnieniu, dokumentację medyczną).
Uchylenie postanowienia o tymczasowym aresztowaniu przez sąd odwoławczy rodzi obowiązek natychmiastowego zwolnienia podejrzanego z aresztu, jeśli upłynął termin, na który uprzednio zastosowano ten środek. Kwestia ta budziła spory w orzecznictwie, które ostatecznie rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 listopada 2010 r. (sygn. akt I KZP 20/10). SN wskazał, że uchylenie postanowienia o przedłużeniu tymczasowego aresztowania, niezależnie od treści orzeczenia następczego, powoduje obowiązek natychmiastowego zwolnienia oskarżonego, o ile upłynął termin wcześniejszego aresztu i oskarżony nie podlega pozbawieniu wolności w innej sprawie. To orzeczenie ma bardzo istotne znaczenie praktyczne, bo chroni przed sytuacją, w której osoba pozostaje w areszcie bez ważnej podstawy prawnej.
Poręczenie majątkowe jest jednym z alternatywnych środków zapobiegawczych, zdecydowanie mniej uciążliwym, który może zastąpić tymczasowe aresztowanie. Sąd, na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy, może zdecydować o zamianie aresztu na poręczenie majątkowe, jeśli uzna, że zabezpieczy to prawidłowy przebieg postępowania. Kwota oraz termin wniesienia poręczenia każdorazowo ustalane są indywidualnie, a wpłacającym poręczenie majątkowe może być osoba inna niż oskarżony.
Zwolnienie z aresztu tymczasowego, regulowane przez Kodeks postępowania karnego (art. 264), może nastąpić, gdy:
Po odbyciu kary pozbawienia wolności i spełnieniu określonych warunków, skazany może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie, co jest odrębną instytucją od zwolnienia z aresztu tymczasowego.
Tymczasowe aresztowanie to sytuacja, w której liczy się każda godzina. Jeśli Twój bliski został zatrzymany i istnieje ryzyko złożenia przez prokuraturę wniosku o areszt, natychmiastowy kontakt z adwokatem jest kluczowy. Jako kancelaria specjalizująca się w sprawach karnych, mogę uczestniczyć w posiedzeniu aresztowym, przygotować argumentację przeciwko zastosowaniu najsurowszego środka zapobiegawczego i wnioskować o zastosowanie środków wolnościowych. Działamy na terenie Gdyni, Gdańska i całego Trójmiasta, co pozwala nam szybko reagować w sytuacjach nagłych.
Sprawy karne to nasza specjalizacja. Reprezentuję klientów na każdym etapie postępowania związanego z tymczasowym aresztowaniem: od posiedzenia aresztowego, przez składanie zażaleń, po wnioski o zmianę środka zapobiegawczego na poręczenie majątkowe lub dozór policji. W mojej praktyce wielokrotnie udawało się przekonać sąd do odstąpienia od aresztu lub do jego skrócenia. Jeśli potrzebujesz pomocy w sprawie tymczasowego aresztowania, skontaktuj się z nami: 515 616 665 lub biuro@kancelariamw.pl.
Osoby zatrzymane w Gdyni i okolicach trafiają najczęściej do Aresztu Śledczego w Gdańsku, znajdującego się przy ul. Kurkowej 12. Jest to jedyny areszt śledczy w Trójmieście. Posiedzenie w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania prowadzi sąd rejonowy właściwy dla miejsca prowadzenia postępowania przygotowawczego. W przypadku spraw prowadzonych przez Prokuraturę Rejonową w Gdyni będzie to Sąd Rejonowy w Gdyni (ul. Jana z Kolna 55), natomiast w przypadku spraw gdańskich odpowiedni sąd rejonowy w Gdańsku. Zażalenie na postanowienie o tymczasowym aresztowaniu rozpoznaje Sąd Okręgowy w Gdańsku (ul. Nowe Ogrody 30/34).
Sąd ma obowiązek rozpoznać wniosek prokuratora o zastosowanie tymczasowego aresztowania w ciągu 24 godzin od przekazania podejrzanego do dyspozycji sądu. W sądach rejonowych w Gdyni i Gdańsku termin ten jest co do zasady dotrzymywany, choć posiedzenia nierzadko odbywają się w godzinach wieczornych. Zażalenie na postanowienie o areszcie Sąd Okręgowy w Gdańsku powinien rozpoznać niezwłocznie, przy czym ustawa wskazuje na 3 dni. W praktyce zdarzają się przypadki, gdy rozpoznanie trwa dłużej, szczególnie w okresach wzmożonego obłożenia wydziału karnego.
Nie. Tymczasowe aresztowanie to środek zabezpieczający prawidłowy tok postępowania, a nie przesądzenie o winie. Osoba tymczasowo aresztowana korzysta z domniemania niewinności do czasu wydania prawomocnego wyroku skazującego.
Koszt obrony zależy od stopnia skomplikowania sprawy i etapu postępowania. Wynagrodzenie adwokata przy posiedzeniu aresztowym i sporządzeniu zażalenia to z reguły kilka tysięcy złotych. Szczegółową wycenę można uzyskać po przedstawieniu okoliczności sprawy.
Tak, ale wyłącznie po uzyskaniu zgody organu prowadzącego postępowanie (prokuratora lub sądu). Tymczasowo aresztowanemu przysługuje co najmniej jedno widzenie w miesiącu, choć w uzasadnionych przypadkach organ może odmówić zgody.
Tymczasowo aresztowany nie może posiadać telefonu komórkowego. Kontakt telefoniczny jest możliwy wyłącznie z obrońcą, a w wyjątkowych sytuacjach życiowych, za zgodą organu prowadzącego postępowanie, z innymi osobami.
Adwokat jako obrońca ma prawo do kontaktu z tymczasowo aresztowanym bez zbędnej zwłoki. W praktyce pierwsze widzenie z adwokatem w areszcie śledczym w Gdańsku jest możliwe najczęściej w ciągu 1-2 dni roboczych od ustanowienia obrońcy.
Nie bezpośrednio. Dozór elektroniczny jest formą wykonywania kary pozbawienia wolności, nie środkiem zapobiegawczym. Alternatywą dla tymczasowego aresztowania jest poręczenie majątkowe, dozór policji lub zakaz opuszczania kraju.
Teoretycznie tak, choć tymczasowe aresztowanie powinno być stosowane wyjątkowo i tylko wtedy, gdy inne środki zapobiegawcze są niewystarczające. W praktyce przy drobnych przestępstwach sądy odmawiają zastosowania aresztu, stosując środki wolnościowe.
Po upływie terminu aresztu podejrzany powinien zostać zwolniony, chyba że sąd przedłuży jego stosowanie. Zwolnienie następuje także, gdy sąd zastosuje inny środek zapobiegawczy, umorzy postępowanie lub uniewinni oskarżonego.
Tak. Jeśli postępowanie zakończy się uniewinnieniem lub umorzeniem, osoba tymczasowo aresztowana może dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. Wniosek składa się do sądu okręgowego w terminie 3 lat od daty uprawomocnienia się orzeczenia.
Tak, z zastrzeżeniami wynikającymi z regulaminu aresztu śledczego. Paczki żywnościowe i higieniczne są dozwolone, ale ich zawartość podlega kontroli. Szczegółowe zasady (waga, częstotliwość, dozwolone przedmioty) określa regulamin konkretnego aresztu.
Telefon od klienta o godzinie 22:00: „Panie Mecenasie, wpłaciłem 30 000 złotych na konto człowieka,…
Spis treści Wielu skazanych oraz ich bliskich zastanawia się, czy możliwe jest wcześniejsze opuszczenie zakładu…
Jeżeli tutaj jesteś to zapewne poszukujesz pomocy. Dobrze trafiłeś. W tym artykule opiszę tzw. oszustwa…
Odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - na czym polega?
Ograniczenie władzy rodzicielskiej to temat budzący wiele emocji i nieporozumień, zarówno wśród rodziców, jak i…
Prowadzisz firmę od dwudziestu lat, zbudowałeś majątek, masz nieruchomości, udziały w spółkach, a może cały…